Tag: baptisten

Bijbel Bible Worship Aanbidding

De Ondergang van de Evangelische Beweging – 10 jaar later

Tien jaar geleden schreef ik op dit blog een artikel onder de titel ‘de ondergang van de Evangelische beweging‘. Het is nog steeds één van de meest gelezen berichten op dit blog (top 10). Hoe staat het er nu voor met de Evangelische beweging? Wat zijn de trends? Is wat voorspeld werd ook uitgekomen?

Bijbel Bible Worship Aanbidding
Image by J F from Pixabay

De Ondergang van de Evangelische Beweging – 10 jaar later.

In de analyse werden een aantal punten benoemd die men indertijd voorzag. Ik ga ze nog eens langs voorzover er ontwikkelingen zijn:

1. Politiek

De associatie van de Evangelische gelovigen met Trump is overduidelijk. De gevolgen zijn verschrikkelijk. Christianity Today bijvoorbeeld schreef er de afgelopen tijd een aantal malen over. In december schreef ik nog dit artikel over de associatie met de politieke spelletjes en de gevolgen er van (niet alleen rechtse maar ook linkse politiek!).

Ook noemde ik tien jaar geleden de verdergaande secularisering van bijvoorbeeld christelijke organisaties zoals de EO. Wel, we hoeven hier verder weinig woorden aan vuil te maken, dat is alleen maar verder gegaan. Als exemplarische voorbeelden noem ik het aanhalen van de evolutie-gedachten in hun natuurprogramma’s als zou dat een vaststaand feit zijn. Ook is de EO op het gebied van acceptatie van relaties tussen de gelijke sekse totaal omgeslagen qua mening. Ze laten hun oren dus hangen naar ‘de seculiere wereld’ in allerlei opzichten.

2. Veranderingen in het onderwijs

De afgelopen tien jaar zijn er vele veranderingen geweest, ook in het christelijk onderwijs.

  • Sinds eind 2012 zijn scholen verplicht aandacht te besteden aan seksualiteit, diversiteit en met name seksuele diversiteit. Ook Christelijke scholen, Reformatorische scholen en het Evangelisch (basis)onderwijs zijn hiertoe verplicht. De manier waarop dit gedaan wordt ligt voortdurend onder het vergrootglas… sommige sprekenover de methode van controle zelfs over ‘KGB-methoden’ van de inspectie.
  • Zeer veel scholen zijn de afgelopen jaren gefuseerd. Openbare en Christelijke scholen zijn, vooral op het platteland, samen gegaan. De Christelijke scholen hebben zonder uitzondering (een deel van) hun identiteit prijs moeten geven. Ook zijn er op veel plaatsen “brede scholen” gevestigd waar de diverse stromingen onder één dak samen zijn gebracht. Dit zal, zo verwacht ik, uiteindelijk leiden tot algehele samenvoeging tot ‘algemeen’ onderwijs.

3. Evangelische Kerken

In het rapport “Evangelische christenen in Nederland” van Gert de Jong uit 2004 werd het aantal Evangelische gelovigen geschat op tussen de 500.000 en 800.000. Er zijn geen nieuwe cijfers bekend. De rapportages van onder andere het CBS scharen de Evangelische gelovigen consequent onder “anders”, een groep waarin allerlei religieuze richtingen inclusief bijvoorbeeld de diverse sekten zijn opgenomen.

Het zijn vooral de ‘migrantenkerken‘ die explosief gegroeid zijn de afgelopen jaren. Het CBS schat in dat er ca. 1 miljoen mensen in Nederland behoren tot een ‘migrantenkerk’, dat zijn er net zoveel als dat er moslims zijn in Nederland. De migrantenkerken kennen een vaak ‘evangelische’ of ‘charismatische’ signatuur.

De “mega-kerken” in Nederland zijn in essentie niet veranderd. De boodschap is nog steeds even ‘laagdrempelig’ als voorheen, de styling is nog meer ‘pop-cultuur’ geworden en nog steeds draait alles om geld en aantallen, zo constateerde ik recent.

In de VS zijn er veel problemen in de mega-kerken ontstaan. Een leiderschapscrisis in ondermeer Willow Creek en vele andere ‘mega-kerken’ leidt tot leegloop daar. In sommige gevallen met duizenden leden tegelijk, zoals bij Harvest Bible Chapel. Oorzaak is in nagenoeg alle gevallen: falend leiderschap. Leiders die over de schreef gaan op allerlei gebied. Je houdt je hart vast voor Nederland. Want ook hier zijn veel ‘mega-kerken’ op één persoon gebaseerd of een klein team dat volstrekt blind is voor hun eigen tekortkomingen en zich niet laat corrigeren door leden en bezoekers; integendeel!

De voorspelde trends?

De trends die 10 jaar geleden werden voorspeld zijn simpelweg uitgekomen, niet allemaal in Nederland (nog). Zo voorspelde men 10 jaar geleden het verdwijnen van de ‘mega-kerken’.

In de VS zijn de eerste aardverschuivingen al geweest. In Nederland zal dit, zo verwacht ik persoonlijk, ook gebeuren. Eigenlijk verbaast het mij dat dit nog steeds niet gebeurd is. Ook hier geldt tegenwoordig een enorme nadruk op ‘beleving en emotie’ en dat is het einde van gezonde, Bijbelse, opvattingen. Zodra die basis verdwijnt, of beter: verdwenen is, staat de deur open voor allerlei ‘wind van leer’ en is het einde in zicht (scheuringen bijvoorbeeld).

De Evangelische Theologie wordt meer en meer teruggedrongen en ook vermengd met andere opvattingen. Vooral allerlei charismatische dwalingen (bijvoorbeeld Sondergaard, het Welvaartsevangelie e.a.) hebben veel inlvoed.

Het aantal jongeren dat nog naar een kerk (blijft) gaan is tevens scherp aan het dalen. Ook binnen de Evangelische Beweging. Veel jongeren verlaten de kerk zodra ze ‘op zichzelf’ gaan wonen of gaan studeren. Ze geloven vaak nog wel, daar niet van, maar de kerk of gemeente zoeken ze niet meer op. En vice versa… Als die trend zich verder doorzet zullen we over nog eens 10 tot 15 jaar kerken zien, ook doordat de oudere generatie ons ontvalt, waar minstens de helft van het aantal bezoekers verdwenen is.. Ténzij God ons een opwekking geeft!

Tien jaar geleden sloot ik af met een citaat van Spencer. En dat is nog steeds geldig. Méér dan toen zelfs.

We hebben een nieuwe Evangelisch beweging nodig die leert van de fouten van het verleden en beter luistert naar wat God te zeggen heeft over hoe wij een volk van Hem moeten zijn temidden van een overspelige en afgodische cultuur“.

 

 

Baptisten en Reformatie: gaat dat samen?

De Reformatorische Baptisten, een onderstroom in het Nederlandse Baptisme, timmert al weer een aantal jaren aan de weg. Maar, zo vraag ik mij vaak af, wat heeft de Reformatie te maken met het Baptisme, want is niet één van de kenmerken van de Reformatie de ‘kinderdoop’ en ‘vervangingsleer’?

Geloofsvervolging Dopersen in Nederland
Geloofsvervolging Dopersen in Nederland

Afbeelding – Anneken Hendriks was een huisvrouw in Friesland, doperse sinds 1552. In oktober 1571 werd ze geïdentificeerd in Amsterdam en ter dood veroordeeld. De beul werd bevolen om haar mond te vullen met buskruit en haar, vastgebonden aan een ladder, op een bed van gloeiende kolen te gooien. (Ets van Jan Luyken)

REFORMATOREN
De bekende Reformatoren Calvijn, Luther en Zwingli waren voorstander van de kinderdoop. Ook werden Baptisten niet geaccepteert tot de kring van de ‘protestanten’. Zwingli was overigens een beetje een vreemde eend in de bijt op dat gebied.

De leider van de Reformatie in Zürich, Ulrich Zwingli, sprak zich in 1523 in een studiekring uit voor de volwassendoop. Maar toen bleek dat de stadsraad van Zürich om politieke redenen niet van de kinderdoop af wilde, (kinderdoop betekende tevens inschrijving in de stadsregisters) herzag Zwingli zijn standpunt. (Wikipedia)

De enige echte Reformator die Nederland rijk was, was Menno Simons. Hij was een voorstander van de doop op geloof; met andere woorden de ‘volwassendoop’. Het koste veel van de aanhangers van deze leer hun leven. Ze werden door de Reformatoren(!) zwaar vervolgd en er werden duizenden ‘wederdopers’ simpelweg vermoord door ze onder andere te laten verdrinken of op de brandstapel te zetten. De vervolgde (Reformatorische gelovigen die door de Rooms Katholieke Kerk werden vervolgd) werd nu zélf een vervolger. Zoals je ook in de afbeelding hier boven kunt zien,

REFORMATORISCHE BAPTISTEN
In het verleden, zo’n vijf jaar geleden, heb ik al eens een uitgebreid artikel (PDF) geschreven over de “Sola5” of “Reformatorische Baptisten”.  Het is inmiddels zo’n tien jaar geleden dat ze met hun eerste manifest kwamen.

Inmiddels zijn er een drie Reformatorische Baptistengemeenten in Nederland. Het “jeukt” bij mij een beetje, die naam… Maar het doet mij wel goed dat men verklaart op één van de sites:

De leer van Calvijn over de verbonden is onbijbels. Calvijn ziet dat het verbond met Israël is overgegaan met de kerk. Echter, alle verbonden zijn gesloten met het huis van Israël en Juda. Huis van Israël is niet het geestelijk Israël(kerk), maar vleselijk. (Zie Rom.9:1-4) De belofte aan Abraham en zijn zaad is allereerst het vleselijk zaad, hetwelk is Christus. In Christus zijn we mede-erfgenaam van de beloften. Door wedergeboorte zijn we in Christus (Zijn lichaam) en niet omdat we in een christelijk gezin worden geboren. (http://refbaptisten.nl/).

Wat mij dan wel doet afvragen: als je Calvijn’s Verbondsleer verwerpt, in welk opzicht ben je dan nog ‘Reformatorisch’? Geschiedkundig hoorden de baptisten niet tot de Reformatie (Protestanten wezen hen af en vervolgenden hen) en leerstellig ook niet.

Wat ik ook verheugend vond, is dat op de site van één van de Reformatorische Baptistengemeenten in hun geloofsbelijdenis las dat zij geloven in de Opname van de gemeente, grote verdrukking én het Duizendjarig Rijk.

Wij geloven dat de persoonlijke terugkomst van Jezus Christus op de wolken het eerstvolgende grote gebeuren is in de vervulling van de Bijbelse profetieën. De gebeurtenissen in de wereld geven aan dat deze terugkomst niet lang meer kan duren. Hij zal dan alle levenden die geloven en zij die zijn ontslapen thuis brengen. Daarna volgt op aarde een periode van verdrukking en oordelen. In deze periode zullen velen alsnog tot geloof komen. Na deze korte periode komt Christus terug op aarde, met zijn gemeente, om Zijn duizendjarig koninkrijk te vestigen. Dit alles loopt uit op de nieuwe hemel en de nieuwe aarde waar gerechtigheid woont.

Het verwondert mij dit te zien, na vijf jaar. Het maakt mij ook blij. Ik was erg bang dat deze beweging een terugkeer naar de ‘Gereformeerde leer’ zou inleiden. Vooralsnog lijkt dit niet het geval te zijn. Ik blijf het met interesse volgen… want het is mijns inziens zo dat Baptisten en Reformatorische opvattingen niet samengaan. En dat blijkt.

Reformatorische- of Sola5-Baptisten

Reeds geruime tijd is in Nederland een groeiende interesse voor de beweging en leerstellige opvatting van de ‘puriteinen’. Enige tijd geleden leidde dat er toe dat er een nieuw initiatief ontstond: de Sola-5 Baptisten.

Een groepje predikanten en ‘leidende broeders’ uit Baptistenkring zoekt ‘herbronning’ voor de Baptisten in de “Reformatorische Baptisten” uit Engeland. Wat is de consequentie van deze ‘herbronning’? Wat zijn de opvattingen van de Refo-baptisten? Is het juist om een ‘herbronning’ te zoeken in deze stroming?

In Baptistenkringen is, zo is onze ervaring, over het algemeen weinig échte aandacht voor theologie, althans: bij de ‘gemiddelde kerkganger’. Toch spelen er belangrijke zaken, op de achtergrond, die mogelijk grote(re) invloed in de komende decennia kunnen gaan krijgen. Zowel positief als negatief. De ‘herbronning’ in het Reformatorisch Baptisme is een ontwikkeling die niet zonder gevaar is; mogelijk zelfs tot kerkscheuringen kan gaan leiden.

> Download (PDF) artikel “De ‘uitverkorenen’?”

Nb. het is met grote persoonlijke tegenzin dat ik dit artikel heb gepubliceerd via diverse websites. Dit omdat ik er 100% van overtuigd ben dat de broeders van de Sola5-beweging deze ‘herbronning’ met de beste bedoelingen zoeken. Maar het is tevens mijn overtuiging dat de broeders van Sola5 hierin de verkeerde keuze(s) hebben gemaakt.

De ondergang van de Evangelische beweging

In een lang artikel schrijft Dr. Rodger Dalman, redacteur van The American Journal of Biblical Theology over de “val” (het verdwijnen van) de Evangelische beweging.

Dr. Dalman is van mening, net als Michael Spencer van “The Internet Monk” (artikel samengevat op The Christian Science Monitor) dat de Evangelische Beweging, binnen 10 jaar “ineen zal storten”. Hoewel de situatie in de VS (~30 à 35% van de Christenen in de VS is Evangelisch) anders is dan in Nederland zijn er ook grote overeenkomsten

De broeders noemen ondermeer de volgende redenen voor het ineen storten van de Evangelische beweging:

I. Analyse

1. de politieke-sociale associatie(s).
De EB heeft zich, met name in de VS, geassocieerd met de politiek. De politiek zal veranderen, is veranderd, de afgelopen decennia en die verandering zal verder doorzetten – deze is namelijk cultuurgebonden en onze cultuur verandert in hoog tempo. We zien in Nederland iets soortgelijks; Evangelische Christenen associëren zich steeds vaker met -bijvoorbeeld- politieke partijen die niet Christelijk zijn of zelfs anti-Christelijk (socialistische-, extreem-rechtse en liberale organisaties). Het “afbrokkelen van de zuilen”, waarvan de Evangelische en Orthodoxe de laatst overgebleven zuilen zijn.

Een voorbeeld van dit ‘afbrokkelen’ is de steeds verdergaande secularisering van bijvoorbeeld de Evangelische Omroep. Was het, zo herinner ik mij, 25 jaar geleden zo dat een (christelijk geïnspireerde) groep als U2 niet gedraaid werd bij de EO “omdat dat te werelds is”, nu is bij de EO langzamerhand het meest controversiële onderwerp nog niet controversieel genoeg en is de muziekkeuze op de radio ronduit seculier te noemen..

2. veranderingen in het onderwijs.
Meer en meer verdwijnen overtuigde Christenen uit het onderwijs. Ook het Bijbelse onderwijs, bijvoorbeeld op de lagere- en middelbare scholen, is uitgehold.

Was 20 tot 25 jaar geleden op de gemiddelde Christelijke school voor VO (Mavo, Havo e.d.) het godsdienstonderwijs nog onderwijs over- en uit de Bijbel, tegenwoordig is het godsdienstonderwijs een “religieuze vergaarbak” waar de leerlingen geconfronteerd worden met allerlei informatie over de “wereldreligies”.

Het Christelijk onderwijs heeft gefaald de jongeren, in aanvulling op het godsdienstonderwijs door ouders en kerk, de Bijbel te onderwijzen. De gemiddelde lagere school-leerling kan, bij het verlaten van het LO, de Bijbelboeken niet eens memoriseren terwijl ze de leer van de evolutietheorie al wel kennen! Met als gevolg dat jongeren totaal los raken van de Bijbel, van God. De huidige generatie ouders van Christelijke kinderen en jongeren in het LO en VO weet dit vaak niet eens, beseft dit gewoonweg niet.

Binnen de HBO- en Universitaire onderwijsinstellingen wordt godsdienstonderwijs als “niet wetenschappelijk” bezien en in de hoek van de liberal-arts geplaatst (sociologische- en humanitaire studies).

Het gevolg van dit alles is dat er een generatie opgroeit die over 10 tot 15 jaar de kerken massaal zullen verlaten. Zodra zij het ouderlijk huis verlaten, zo is nu reeds de trend, wordt ook de kerk of gemeente verlaten.

De Evangelische beweging en orthodoxe kerken zullen hierdoor het hardst worden getroffen omdat de kerkverlating in de andere protestantse denominaties (PKN, onder andere) al op zijn hoogtepunt (beter: diepste dieptepunt) is de laatste jaren.

3. de Evangelische kerken.
Er zijn grofweg drie typen Evangelische kerken op dit moment:
a. de “mega-kerken” – consumptiegericht, het ‘ik-tijdperk’ ten volle. Weinig Bijbels onderwijs;
b. vergrijzende kerken. Helaas komt het steeds vaker voor dat er veel kerken en gemeenten zijn die verstard zijn en vasthouden aan een kerkelijke orthodoxie die uiteindelijk er toe zal leiden dat de kerk opgeheven moet gaan worden. De voorbeelden staan regelmatig in de krant(en);
c. nieuwe gemeenten en kerken. Er komen regelmatig nieuwe gemeenten en kerken. De toekomst van deze nieuwe gemeenten en kerken is nog onzeker. Nieuwe vormen van gemeente-zijn worden ontwikkeld maar er is nog niet gebleken of ze levensvatbaar zijn of dat het hier om ‘mode’-grillen gaat.

Met betrekking tot punt c is uit onderzoek gebleken dat van de 100 nieuwe gemeenten die er ontstaan uiteindelijk, na 2 jaar, slechts 4 overblijven.

4. Christelijke hulpverleningsorganisaties worden tegengewerkt.
Meer en meer Christelijke organisaties voor hulpverlening worden tegengewerkt door de (lokale) politiek. In de afgelopen jaren hebben we gezien dat organisaties voor hulpverlening die “te nadrukkelijk” Christelijk waren, een getuigenis afgaven, subsidies kwijt raakten en daardoor hun overlevingskansen wegens het wegvallen van hun financiële basis, ernstig werden aangetast.

5. Culturele revolutie.
De maatschappij is meer-en-meer “ik-gericht”, consumeren, vermaakt. Het “brood en spelen” voert de boventoon. Daartegenover is er een wetenschappelijke wereld ontstaan die geen rekening met God wenst te houden, integendeel! Deze tendensen hebben een verwoestende invloed op de gelovigen, in het bijzondere jonge gelovigen.

II. Trends, huidige ontwikkelingen

Wat nu? De trends..
Spencer schrijft dat er twéé groeperingen, stromingen, zijn die profiteren van het uiteenvallen de EB. Volgens hem zijn de RKK en de Orthodoxe kerken er met succes in geslaagd de Evangelische Beweging te beïnvloeden en leden uit de EB te werven danwel de Evangelische gemeenten met succes, zij het op kleine schaal, theologisch om te buigen.

Dit lijkt gezocht, maar wie er over nadenkt kan weten en zien dat dit klopt. Ik noem als voorbeelden:

1. het terugdringen van de Evangelische theologie.
Deze is beïnvloed door het Calvinisme enerzijds (TULIP, Reformatorisch denken) en de “heiligingsbeweging” van de puriteinen anderzijds (Whitefield stichting e.d). Eén van de oorzaken is te vinden in het “oecumenisch denken” (de bekende “oecumene van het hart” e.a. initiatieven);

2. de charismatische beweging.
De charismatische beweging is zwaar beïnvloed door de RK mysterie-godsdienst. Dit is sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw gaande.

Deze beweging zal de boventoon gaan voeren in de Evangelische beweging. Iets wat we nu al zien; meer en meer “vrije baptistengemeenten” bijvoorbeeld zijn verworden tot charismatische gemeenten waar de nadruk op ‘geestesgaven’, genezingsdiensten e.d. steeds groter is geworden.

3. de Mega-kerken gaan verdwijnen.
De mega-kerken zullen verdwijnen. Eén van de redenen is het gebrek aan gestructureerd onderwijs. Zij zullen worden opgeslokt door de progressieve protestantse denominaties.

We zien nu al, ook in Nederland, dat de kerken die wortelen in de “gemeente-groei beweging” meer en meer toenadering tot- en erkenning zoeken van de protestantse kerken en liberaal denken niet schuwen.

4. Fundamentalistische gemeenten verdwijnen.
Spencer is van mening dat de “fundamentalistische gemeenten” (othodox-evangelische gemeenten) zullen verdwijnen. Dit is een trend die nu inderdaad al waargenomen kan worden. Aan alle kanten wordt getrokken aan de leden van deze gemeenten, zie eerder.

De leiders uit de eigen kring keren zich tegen hen (Ouweneel, Medema, Dr. Bakker, c.s.) en hebben er voor gekozen andere wegen te bewandelen. Zij richten zich op de charismatische kring, op het calvinisme, op de gemeente-groei beweging.. De jongere generatie levert niet of nauwelijks (natuurlijke) leiders. De kennis en ervaring ontbreekt hen of ze zijn er simpelweg niet. Daarom is de beweging aangewezen op oude(re) broeders, die, plat gezegd “de kar niet meer kunnen trekken”. Laat staan de jongeren inspireren of aanspreken!

Theologisch gezien is in deze kringen alles goed doordacht, is de kennis aanwezig in dikke boeken, op internet. Maar het lukt de meer fundamentele christenen niet of nauwelijks nog de wereld te bereiken met haar boodschap. Zij trekken zich (te veel) terug op hun eigen eilandje.

Toch zullen zij niet geheel verdwijnen omdat zij vaak goed georganiseerd zijn, financieel nog decennia lang verder kunnen gaan, onderwijsprogramma’s (universiteiten, met name in de VS) hebben e.d. Maar dat deze beweging, zeker in Nederland, gemarginaliseerd zal gaan worden staat vast. In Nederland is er geen goede, Evangelische, Bijbelschool meer. Er is nauwelijks nog gefundeerd Bijbels onderwijs.

III. Oplossingen
Moet de evangelicale beweging, zo vragen de schrijvers zich af, blijven bestaan? Zal die blijven bestaan? Het antwoord dat Spencer geeft is dat de Charismatische kringen, die overheersend worden, zullen kunnen blijven bestaan mits zij voldoende Bijbelse verankering kunnen vinden. Mijns inziens is die er niet, voor deze beweging. Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan 500 miljoen charismatische gelovigen (met name “pinkstergemeenten”).

Het is voor deze kerken een groot probleem dat de theologische basis voor hun ervaringsgerichte geloofsopvattingen ontbreekt. Prof.dr. G.D.J. Dingemans constateerde al eens dat “beleving en emotie het einde zijn van de theologie” (Nederlands Dagblad, maart 2006).

Spencer zegt dat de manier van aanbidding in de charismatische gemeenten, wat hem betreft, prima is maar dat een reformatie in het onderwijs en leiderschap in deze kringen noodzakelijk is. Pinkster-theoloog Robert Menzies stelde vast dat zijn beweging “in een identiteitscrisis” is en de theologie van de beweging “niet houdbaar, als het niet beter vanuit de Bijbel wordt gefundeerd”.

Opvallend is het dat er vastgesteld wordt dat de “fundamentalistische beweging”, waar onderwijs en kennis van de Schriften zo hoog staan aangeschreven, stervende zijn en anderzijds de groeiende en aan invloed winnende charismatische- en pinksterbeweging ondermijnt wordt door juist het gebrek daar aan!

Dr. Dalman ziet de ineenstorting van de Evangelische beweging als een ‘teken van de tijd’. Dat is natuurlijk een vaker gehoorde bewering. Het kan waar zijn. Maar tegenover het Westerse inéénstorten van de kerk in z’n algemeenheid en de Evangelische beweging in het bijzonder -als de doemscenario’s bewaarheid worden- is de bloei van deze beweging, een ware opwekking, te zien in de Zuid-Amerikaanse landen, Oost-Europa, Azië en Afrika. En dat terwijl daar ook de kennis-economie en wetenschappelijke ontwikkelingen niet stil staan.

Mogelijk dat één van de belangrijke redenen van de verbreiding van het Evangelie in deze continenten te relateren is aan het feit dat de Christenen in deze delen van de wereld een andere vorm van Christen-zijn kennen. In het Westen is het Christendom, ook het Evangelische Christendom, gerelateerd aan politiek en maatschappelijke verbondenheid (invloed uit oefenen, maatschappelijk relevant zijn). Terwijl in die landen Christen-zijn een persoonlijke keuze is.

Christenen in de 2e en 3e wereld richten zich over het algemeen niet op sociale en politieke invloed maar op het winnen van zielen voor Christus. Dat is wat ontbreekt binnen de meeste Westerse, ook evangelicale, kerken. We zijn niet meer gericht op het winnen van de zielen van de jeugd. We zijn niet meer gericht op het winnen van de zielen van de buren, dorpsgenoten, wijkbewoners. We zijn naar binnen gericht. Gericht op het in stand houden van onze eigen kerkelijke gemeenschap. Het in stand houden van onze eigen theologische instituten, onze eigen opvattingen, …

Het ten onder gaan van traditionele(re) Evangelische kerken en kringen en het vacuüm dat ongetwijfeld zal ontstaan na het ineenstorten van de mega-kerken biedt ook kansen. Kansen voor andere vormen van samenkomen, voor nieuwe gemeenten. Een mega-kerk die uiteenvalt is hetzelfde als de kerk van Jeruzalem die verstrooid raakte. Er zullen nieuwe gemeenten en kerken gaan ontstaan hierdoor (vgl. Handelingen 8:1-25).

Spencer, tot slot:
We hebben een nieuwe Evangelisch beweging nodig die leert van de fouten van het verleden en beter luistert naar wat God te zeggen heeft over hoe wij een volk van Hem moeten zijn temidden van een overspelige en afgodische cultuur“.

(R.B, 8 Januari 2010)