Laptop on Linux - AI Generated by Rudy Brinkman
Afb. AI generated (c) R. Brinkman

Linux voor Beginners (FAQ)

Welkom in de wereld van Linux! Steeds meer mensen stappen over van Windows naar Linux. Dat heeft een aantal goede redenen!

Linux is gratis, veiliger dan bijvoorbeeld Windows, stabiel, bevat géén reclame, verplicht je tot niets, je hoeft geen online account aan te maken, het wordt ondersteund door duizenden ontwikkelaars wereldwijd en,.. had ik al gezegd dat het gratis is?

Daarnaast is er voor Linux ook heel veel (gratis) “open source” software beschikbaar en uiteraard ook commerciële applicaties.

Windows heb je slechts in één variant, de officiële Microsoft distributie. Linux heb je in verschillende “distro’s”, distributies van het Operating System, afgestemd op bepaalde gebruikers- of doelgroepen.

Deze beknopte FAQ voor Linux-beginners is samengesteld om je op weg te helpen met Linux omdat ik op Facebook-groepen en fora steeds dezelfde vragen zag terugkomen en ik denk dus hiermee de nieuwe Linux-gebruikers verder te kunnen helpen.

» Download/print dit artikel

Distributies

Voorbeelden van populaire distributies zijn:

En nog veel meer varianten! In de basis zijn ze allemaal gelijk: ze draaien op een ‘Linux kernel’. De variatie zit vooral in de desktop-omgeving, applicaties die aangeboden worden en methode van updates.

Waarom Linux?

Linux is een uitstekende keuze wanneer je gesteld bent op je privacy, de maximale prestaties uit je hardware wilt halen en een aanpasbare werkomgeving wenst.

Tip voor beginners!

Probeer, wanneer je wil overstappen van Windows naar Linux het eerst uit via een “Live USB”. Je start je computer dan op vanaf de USB-stick. Zo kun je Linux eerst testen (wifi, geluid, printer) zonder dat er iets aan je huidige Windows-installatie verandert.

TimeShift

Kies je er voor om Linux te installeren dan kun je er voor kiezen om een “dual boot” te installeren, dan heb je zowel Windows als Linux op je computer.

Activeer TimeShift zodra je Linux hebt geïnstalleerd, zodat je een back-up van je systeembestanden kunt maken. Daarmee kun je altijd terugkeren naar een vorige versie van je Linux-installatie (vergelijkbaar met Windows systeemherstel).

Linux FAQ

De afgelopen jaren heb ik op fora en social media pagina’s vaak de onderstaande vragen zien terug komen.

1. Heb je op Linux een antivirusprogramma nodig?

Kort antwoord: In de regel niet. Linux is van de grond af opgebouwd met een streng rechtensysteem, waardoor malware zich heel moeilijk kan verspreiden.

  • Zolang je software installeert via de officiële “Software Manager” van je Linux-versie, is het risico minimaal. Maar, het is er altijd!
  • Wanneer is er wel risico? Als je veel bestanden deelt met Windows-gebruikers (bijvoorbeeld een mailserver beheert), bestanden download van niet officiële websites (via andere “ppa’s” of rechtstreeks vanuit websites) kun je getroffen worden door problemen.
  • Een optie is om ClamAV gebruiken. Voor ClamAV is een grafische interface beschikbaar, ClamTK. ClamAV en ClamTK hoef je niet te downloaden van de websites; in Linux Mint’s Software Manager bijvoorbeeld is deze standaard beschikbaar net als in andere Linux-versies.

2. Hoe kun je een Linux computer veilig te houden?

Veiligheid op Linux draait in het bijzonder om goede gewoontes.

Linux Mint Firewall
Linux Mint Firewall
  • Zet de Firewall aan
    De meeste Linux-versies hebben een firewall (zoals ufw). Zoek in je menu naar “Gufw” of “Firewall” en zet deze op ‘Aan’. Zie afbeelding.
  • Updates installeren
    Dit is de belangrijkste regel. Installeer beveiligingsupdates zodra ze verschijnen.
  • ‘Sudo’ gebruiken
    Voer alleen commando’s uit, in de terminal, als “beheerder” als je de bron vertrouwt (bij downloads). Kopieer/plak niet zondermeer opdrachten vanaf internet of AI tools zoals ChatGPT en Google Gemini.
  • Gebruik officiële bronnen
    Download geen programma’s van vage websites; gebruik de ingebouwde software manager.

3. Kun je op Linux Windows-programma’s gebruiken?

Ja, maar het werkt niet altijd .

  • Gamen: via Steam (Proton) werken de meeste Windows-games tegenwoordig goed op Linux.
  • Met programma’s als Wine of Bottles kun je Windows-programma’s installeren. Play on Linux is een handig ‘frontend’ voor Wine waarmee je Windows programma’s kunt installeren en beheren.
  • Daarnaast heb je nog VirtualBox en Gnome Boxes om een volledige virtuele omgeving te installeren waarbinnen je een ander Operating System kunt draaien (Windows of een andere Linux bijvoorbeeld). Persoonlijk ben ik erg gecharmeerd van Gnome Boxes, na jarenlang VirtualBox te hebben gebruikt (hier meer er over).
  • Pakketten zoals Adobe Creative Cloud of de volledige Microsoft Office werken vaak niet of erg moeizaam te gebruiken. Het is meestal beter om een Linux-alternatief te zoeken (zoals LibreOffice of GIMP).

4. Waar kan ik een goede beginnershandleiding vinden?

Er zijn veel goede (vaak Engelstalige) bronnen die zeer duidelijk zijn

5. Welke informatie is van belang als je om hulp vraagt?

Als je een vraag stelt op een forum of Facebook-groep, helpt het enorm wanneer je onderstaande vermeldt:

  1. Welke Linux-versie gebruik je? (bijv. Linux Mint 21, Ubuntu 24.04).
  2. Welke desktop: bijv. GNOME, KDE Plasma, XFCE, Cinnamon
  3. Welke processor, welke videokaart (Nvidia, AMD, Intel)?
  4. Foutmeldingen die je krijgt: Wat gebeurt er precies? Kopieer de letterlijke tekst van de foutmelding of maak een screenshot. Een foto van je scherm werkt vaak niet goed omdat details ontbreken of het beeld onleesbaar is.
  5. Wat heb je inmiddels al geprobeerd? Zo voorkom je dat mensen oplossingen aandragen die bij jou al zijn mislukt.
  6. Wees specifiek. Vage meldingen als “m’n printer werkt niet” of “ik krijg geen geluid” krijgen vaak de meest onzinnige reacties of allerlei goedbedoelde tips en suggesties waar je niets aan hebt.
Installeren Zorin OS op de computer
Installeren Zorin OS op de computer

Hoe installeer je Linux?

Om Linux te installeren moet je eerst een ‘distributie’ downloaden. Die worden in een .iso-bestand geleverd. Zie voor een aantal distributies hierboven. Persoonlijk ben ik erg gecharmeerd van Linux Mint. ZorinOS is een goede 2e in mijn ogen. En Linux Lite is erg geschikt voor oudere computers en laptops.

Voor je begint!

Het zou overbodig moeten zijn dit te vermelden maar maak voor je begint met installaties een backup van je belangrijke data en systeeminstellingen!

Ik ga uit van de situatie dat je met Windows 10 of Windows 11 werkt. Je hebt een grote USB-stick (4GB of meer) nodig en je .iso-bestand.

  1. Download van rufus.ie de Portable of Installer versie.
  2. Start Rufus
  3. Steek de USB-stick in je pc, rufus herkent deze automatisch
  4. kies het Linux installatiebestand (ISO)
  5. klik bij “Opstartselectie” op SELECT
  6. Kies het Linux .iso-bestand dat je hebt gedownload

Partitie

Voor de meeste pc’s (Windows 10/11):

  • GPT → voor UEFI (meest voorkomend)
  • MBR → voor oudere pc’s / Legacy BIOS

Doelsysteem

  • Wordt automatisch ingesteld (UEFI of BIOS)

Bestandssysteem

  • FAT32 (standaard, laten staan)

De overige instellingen kunnen op ‘standaard’ blijven staan.

Start het maken van de USB-stick

  1. Klik op START
  2. Rufus vraagt hoe je wilt schrijven, kies: ISO-modus (aanbevolen)
  3. Bevestig dat alles gewist mag worden

Wacht tot Rufus “GEREED” aangeeft.

Linux starten

  1. Start je computer of laptop opnieuw op
  2. Bij het opstarten druk je direct op de toets: F12, F10, ESC of DEL (dit verschil per computer) om in het BIOS te komen. Daar moet je de opstartvolgorde aangeven. Kijk hier voor meer details. Verander de startvolgorde naar de USB-stick als eerste.
  3. Sluit het BIOS, sla de wijzigingen op. De computer start opnieuw, vanaf de USB-stick.
  4. Selecteer “Try Linux” of “Install Linux”. Het is verstandig om éérst Linux eens goed uit te proberen vanaf je USB-stick. Werkt de printer, werkt de WiFi, werkt het geluid? Als een van deze onderdelen niet werkt vanaf de USB-stick wil dat niet zeggen dat het per definitie niet werkt; vaak kun je door het updaten (eens het OS geinstalleerd is) van de software het wel werkend krijgen.

Mocht je na de proef/testperiode overtuigd zijn, start dan de computer opnieuw op, en kies voor het installeren van Linux.

Je hebt veelal twee opties:

  1. Linux als enige OS installeren – dit veegt je harde schijf leeg en Linux is vanaf dat moment je besturingssysteem. Windows is voorgoed gewist van je harde schijf;
  2. Dual-boot installatie – je installeert Linux náást Windows. Bij de eerstvolgende keer krijg je bij het opstarten een keuze om ofwel Windows ofwel Linux te starten. Kies je niets, dan start Linux automatisch op.

Installatieproblemen

1. Linux start niet van USB

  • Secure Boot uitzetten in BIOS
  • Andere USB-poort proberen

2. UEFI/Legacy mismatch

  • Probeer MBR i.p.v. GPT (of andersom)

Meer hulp nodig?

Helaas heb ik geen tijd om als “onbezoldigd Linux-helpdeks voor beginners” te fungeren. Je kunt mij daarom niet om hulp vragen. Heb je wel hulp nodig? Kijk op de fora en facebookpagina’s die ik eerder heb vermeld.

Delen op: