Categorie: Informatica

datagedreven werken zegen of vloek

Datagedreven werken, zegen of vloek?

Wat is eigenlijk datagedreven werken, wat kun je er mee? Wat zijn de potentiële maatschappelijke consequenties van datagedreven werken? Datagedreven werken is, zo lijkt het op het eerste gezicht, op basis van (onbewerkte) gegevens gaan werken en (bij)sturen. En dit gaat ver. Het is namelijk vaak een excuus om héél veel data te gaan verzamelen of samenvoegen.

Heel veel mensen maken zich druk over “de QR-code”, de Europese Digitale Identiteit of een Social Credit Systeem. Persoonlijk geloof ik dat er een heel ander ‘doemscenario’ zich onder onze eigen neus kan of zal afspelen als we niet goed monitoren wat er allemaal gaande is op het gebied van datagedreven werken. Een ontwikkeling waar ik mij al geruime tijd zorgen over maak, vooral omdat gepoogd word datagedreven werken  aan te wenden voor het bereiken van gedragsverandering bij de burger. Begin jaren ’90 liep ik al tegen het fenomeen aan dat er ontzettend veel data verzameld wordt over burgers – data waar beslissingen op gebaseerd worden en waar zij geen énkele weet van hadden. Ik heb hier moeite mee. En dit fenomeen heeft onder de noemer ‘datagedreven werken’  vleugels gekregen.

Onderstaande is een verkorte versie van mijn artikel over datagedreven werken. Lees/download het volledige artikel (PDF) hier.

Datagedreven Werken

Als ICT’er heb ik altijd geleerd: gegevens (data) zijn géén informatie. Verzamelde data wordt omgezet in informatie. En met die informatie wordt iets gedaan.

Als het gaat om bedrijfsmatige data (verkoopcijfers, productiecijfers, afzetgebieden, resultaten advertentiecampagnes, sturing koopgedrag, enzovoorts) is er geen enkel bezwaar zolang er geen persoonsgegevens worden verwerkt en/of persoonsgegevens met expliciete toestemming zijn verzameld voor dit doel.

Echter, datagedreven werken wordt ook op ander gebied ingezet. Er wordt allerlei data over mensen verzameld, data van burgers. En daar worden analyses op gedaan en op basis van die analyses beslissingen genomen.

Data waar je, vanuit privacy-oogpunt, recht op inzage en correctie op moet hebben. Alleen.. niemand vertelt je dát ze die data over je verzamelen, daarmee aan het werk zijn en soms verregaande conclusies trekken op basis van die data! Laat staan dat je toestemming wordt gevraagd hiervoor.

Datagedreven werken - ambtenaar achter de laptop (Afbeelding van Gerd Altmann via Pixabay)
Bepaalt een ambtenaar achter de computer straks of uw gedrag wel ‘gewenst’ is? (Afb Gerd Altmann)

Gedragsverandering door Datagedreven werken

Het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) heeft in 2019 een uitgebreid rapport gepubliceerd (mirror) waarin zij uit de doeken doen hoe zij middels datagedreven werken onder andere analyses (willen) doen op personen en gezinnen (families) en vervolgens willen gaan sturen op gedragsverandering.

Na het doornemen van het document van het Ministerie van JenV zie ik toch wel wat haken en ogen voor wat betreft het inzetten van datagedreven werken op die manier. Al was het maar wegens de enorme verzamelwoede van data (en bewaren er van) die daardoor ontstaat.

Een recent voorbeeld op dat gebied is de veiligheidsdienst. Bits of Freedom heeft hier een behoorlijk dossier over opgebouwd. De geheime diensten bewaren (nog steeds) onrechtmatig de gegevens van burgers, zo bleek recent. Ze hebben op dit gebied in juni jongstleden eindelijk een succes geboekt.

De toezichthouder heeft al aangegeven dat dit onrechtmatig is, maar de minister schuift dit oordeel terzijde en laat deze praktijk in stand. (BOF)

Dat is allemaal “big data”. Wat doen ze daar mee?

Datagedreven werken: waarom eigenlijk?

Een datagedreven werkwijze zorgt ervoor dat je sneller weet wanneer iets goed of juist niet goed gaat. Hierdoor is het mogelijk om sneller aan de knoppen te draaien om veranderingen teweeg te brengen. En niet alleen dat maar je weet ook nog eens aan welke knoppen je het beste kunt draaien voor het gewenste resultaat. (E-Mergo)

In dat geval zul je dus de data bewerkt moeten hebben of bepaalde indicatoren moeten hebben en is er geen sprake van onbewerkte, ruwe, data maar sprake van interpretatie van de data middels bijvoorbeeld een ‘dashboard’, gevoed door kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, vaak afgekort tot “AI”).

Interpretatie
De dashboards/indicatoren veronderstellen kennis van de data en hoe die te interpreteren en te wegen, af te zetten, onderling. Wat weegt zwaarder? Welke handelwijze beïnvloedt de data? Wat voor vooringenomen standpunten wegen er in mee?

De weging en verwerking van data (waardoor het feitelijk weer omgezet wordt van gegevens naar een beperkte gegevensset i.c. informatie en er geen sprake meer is van werken op basis van ruwe data) zal dus zeer secuur, vrij van aannames en ethisch verantwoord moeten zijn.

Etniciteit
Bepaalde specifieke indicatoren, zo stelt JenV, mogen niet meewegen. Waardoor je eerdergenoemde interpretatie mijns inziens juist niet waardevrij maakt. In mijn optiek is vanaf dat punt de data al gemankeerd want: gefilterd.

De etnische gegevens bijvoorbeeld. Waarmee een filtering wordt gedaan op de ruwe data en er geen sprake meer is van datagedreven werken omdat relevante gegevens verwijderd zijn.

De aanname is “iedereen is gelijk”. Maar dat is een vooronderstelling die kant noch wal raakt. Juist etnische gegevens kunnen een bepaalde invloed hebben op gedrag.

Toch klinkt het raar in de oren van mensen als je dat soort feiten (etniciteit, woonomgeving, sociale situatie) juist wél laat meewegen want: “racisme”, “bevooroordeeld”, “mensen wegzetten” en “kijk maar naar de toeslagenaffaire”.

Anderzijds is het bewust buiten beschouwing laten van etniciteit, sociale omstandigheden, opleidingsniveeua e.d wel degelijk een misser als JenV gedragsverandering wil stimuleren met behulp van datagedreven werken. Immers, bepaalde (invloeden op) groepen blijven in je uiteindelijke ‘dashboard’ op die manier buiten het zicht van de mensen of systemen die je wilt beïnvloeden qua gedrag.

Profilering

de inzet van algoritmes haalt regelmatig de media – en meestal niet in positieve zin. Rond de opsporing van fraude zijn verschillende (overheids)organisaties breed uitgemeten onderuitgegaan. Ze koppelden data en voorspellende rekenmodellen aan ‘risicoprofielen’ en trokken onterechte conclusies over mogelijke misstanden.” – Frankwatching.

Er kunnen (dus) ook andere belangen (gaan) spelen bij de overheden. Bijvoorbeeld fraudebestrijding. Of het in beeld brengen van “probleemgezinnen”.

Wat zijn de bezwaren, en de nadelen, die hier aan kleven?

  • Profilering op basis van een dataset is profilering op basis van éénzijdige, onvolledige, gegevens; immers: niemand heeft een compleet dataprofiel van een burger. Beslissingen die op basis van een incompleet profiel worden genomen kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor de betrokkene(n)!
  • De indicatoren op basis waarvan beslissingen worden genomen: hoe komen die tot stand, op basis van gedegen wetenschappelijk onderzoek en brede, geverifieerde, data-analyse of op basis van ‘ervaring’ en ‘onderbuikgevoel’?
  • Alle data die je hebt van een burger in één grote container stoppen, een datawarehouse, is dat eigenlijk wel legaal?
    • Dat een burger toestemming heeft gegeven het te gebruiken voor een bepaald doel (bijvoorbeeld vaststellen van recht op uitkering) wil niet zeggen dat je toestemming van dezelfde burger hebt het zomaar te gebruiken om een analyse te doen ten behoeve van jeugdzorg of andere doeleinden – integendeel!
    • De algemene regel is dat verstrekken van persoonsgegevens alleen mag als dat verenigbaar is met het doel waarvoor de gegevens zijn verzameld. Of dit het geval is, hangt af van de concrete omstandigheden. (Autoriteit Persoonsgegevens).
      Er mag vanaf worden geweken wanneer de verwerking van de persoonsgegevens noodzakelijk zijn om de publieke taak goed te kunnen vervullen. Het samenvoegen van data in een datawarehouse om daar middels ‘datagedreven werken’ allerlei leuke ontdekkingen mee te doen valt daar domweg niet onder.
  • Heeft de burger er weet van dat je dat doet, heeft de burger bewust, expliciet, toestemming gegeven voor gebruik van én inzage in deze data, hoe zit het met het recht op correctie?
  • Wie mag het allemaal raadplegen en waarom? Wat zijn de waarborgen dat de data op de juiste manier wordt gebruikt en door de juiste personen (en waarom zijn zij dat?) wordt geraadpleegd?
  • Is er sprake van correcte en herleidbare logging van deze dataraadplegingen? Denk aan het debacle met de GGD en inzage in gegevens door niet geautoriseerde personen en de illegale handel in deze gegevens.

Aan data en daaruit volgende categorieën liggen altijd keuzes ten grondslag. Ze reproduceren dus een perspectief op de werkelijkheid. Dat effect versterkt bovendien naarmate we die vorm van de werkelijkheid meetbaar maken.

Ten tweede: mensen stoppen andere mensen graag in een hokje. Dat helpt ons om de wereld en de mensen die we tegenkomen te begrijpen. En dat conflicteert met de kern van een dataprofiel [..] dataprofielen zijn niet consistent: verschillende ordeningsprincipes kunnen door elkaar lopen en de categorieën sluiten elkaar ook niet onderling uit. Je scoort op alles, maar niet in gelijke mate. Frankwatching.

Datragedreven werken is niet waardevrij
Datragedreven werken is niet waardevrij (Afb. Gerd Altmann)

Datagedreven werken – Zegen of Vloek?

Er valt natuurlijk nog veel meer over te zeggen, er zijn heel veel voorbeelden te vinden hoe datagedreven werken werkelijk ‘een zegen’ kan zijn maar ook een regelrechte vloek werd of kan zijn.

In heel veel zaken kan datagedreven werken heel nuttig zijn. Maar wanneer we het gaan loslaten op de burger, in handen van amateur-analysten achter een ‘dashboard’ die het verschil tussen gegevens en informatie niet eens kennen, privacyregels al helemaal niet en zich niet bewust zijn van de manier van totstandkoming van de gegevens die ze hebben alsmede de weging die wel of niet is toegepast, is er mijns inziens een enorm risico dat de gegevens tot volstrekt verkeerde conclusies leiden. Met alle gevolgen van dien (zie de voorbeelden in het uitgebreide artikel).

Belangrijk is, denk ik, dat we niet zomaar de hype moeten volgen. Een systeem of methode gebruiken ‘omdat het er nu eenmaal is’ is nooit de juiste insteek.

Als er vanuit de maatschappij geen vraag naar is, is het domweg niet zinvol hier tijd en energie in te steken. Tenzij het voor de maatschappij een, ook door de burger zo ervaren, toegevoegde waarde heeft én de burger hier – op zijn minst impliciet maar bij voorkeur expliciet – mee instemt.

____________
Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven, geeft mijn persoonlijke observaties en mening weer en is gebaseerd op openbare bronnen.

cybersecurity datalek phishing

Online je mening zeggen heeft consequenties

Online je mening zeggen, vooral via bijvoorbeeld een blog of publieke media als Twitter en Facebook, heeft consequenties.

In mijn geval zorgt dat voor een verhoogde intensiteit van aanvallen op mijn websites. Mijn bedrijfswebsite wordt sowieso regelmatig onder vuur genomen. Maar ook andere websites, waaronder deze, liggen de laatste dagen onder vuur. Los daarvan heeft het voor mij soms ook op ander gebied consequenties in de vorm van dreigende PM-berichten, waaronder doodsbedreiging en haatmail. En dat vanwege berichtjes op een blog over Theologie(!) nota bene.

De meeste hackpogingen op mijn (bedrijfs)website komen niet vanuit Rusland maar de VS, Australië en Duitsland. Een overzichtje van de laatste zevven dagen laat dat zien.

Brinkman IT Webdesign en Webhosting in Groningen

Mijn recente stukje over fakenieuws op mijn privé blog zorgde later op die dag wel voor een kleine “brute force” aanval van ongeveer een uurtje maar voornamelijk uit… Nederland 🙁.

Stone-blind (2022 Release Out Now)
Stone-Blind (Album)

Wat mij al eerder opgevallen was. Het wordt niet bepaald gewaardeerd door sommige partijen als je ‘negatief’ over Baudet, PVV e.d. blogt.

Recent kondigde ik een actie aan op sociale media waarbij ik alle opbrengsten van het laatste album van mijn studio-project doneerde voor de Ukraïne en dat zorgt al dagenlang voor een flinke stijging van inbraakpogingen op de studiowebsite (https://www.zolderstudio.nl/). Vanuit de hele wereld.

Het is duidelijk dat verkeer uit Rusland blokkeren vrijwel zinloos is. Men heeft overal ‘uitvalsbases’. Wat ook duidelijk is, is dat een website niet zonder goede security plugin kan. En natuurlijk een firewall en andere maatregelen (2FA inlog bijvoorbeeld) voor de server en (belangrijke) websites..

Je mening zeggen online..

Online je mening zeggen heeft dus consequenties, maar waarom proberen ze nu juist in te breken op je website dan? Ik ga er vanuit dat het eerste doel waarschijnlijk is om de website “het zwijgen op te leggen” als in: de inhoud er van verwijderen. Een tweede doel kan zijn de website te ‘defacen’ (andere informatie er op zetten) of, als 3e, de website te hacken ten behoeve van criminele activiteiten.

De grootste fout in de beveiliging van je systeem, inclusief een website, is dénken dat de beveiliging goed is. Want, het kan altijd béter! Geen enkele beveiliging is waterdicht. Er is, zeker nu, een ‘cyberoorlog‘ gaande. En die is behoorlijk ongericht; want een website ‘overnemen’ betekent: rekenkracht binnen harken voor een aanval op een ander doel. Daarom ook dat men bijvoorbeeld mensen hun routers en andere IoT apparatuur probeert te hacken om zo middels grote BOT-nets aanvallen te kunnen uitvoeren. Elk schakeltje dat daarin kan bijdragen is meegenomen.

De moraal van dit verhaal? Ik blijf mijn mening zeggen. Hoe dan ook. Maar ben mij er zeer van bewust dat dit riskant kan zijn. Zorg als je (online) actief bent voor een goede beveiliging. Maar ook als je tot de ‘zwijgende meerderheid’ behoort: beveilig je router, beveilig je IoT-apparaten! Want de vraag is niet óf je apparatuur gescand en aangevallen wordt, maar wannéér!

GDPR Europese Identiteit Social Credit

QR Code, Europese digitale identiteit en Social Credit?

Er is de laatste tijd enige ophef over de Europese digitale identiteit, een nieuwe elektronisch ‘document’ voor identificatie. Is dit de opmaat naar een ’totale controle’ of een Social Credit systeem voor Europa?

De vraag is niet óf deze Europese digitale identiteit er komt, maar wanneer. Het platform Follow the Money heeft er een artikel over geschreven dat nogal wat mensen alarmeerde. Ook Family7 interviewde de journalist in het programma ‘Uitgelicht’.

Europese digitale identiteit

De EU zegt over het ‘digitale document’, dat voornamelijk met smartphones moet werken, het volgende:

Er komt een Europese digitale identiteit voor elke EU-burger, elke inwoner en elke onderneming in de EU die dat wil. Ze kunnen zich daarmee identificeren en kiezen welke persoonlijke gegevens ze willen delen, zowel online als offline, met overheidsinstanties en bedrijven in de hele EU. Iedere EU-burger en inwoner van de EU kan die in een persoonlijke digitale portemonnee opslaan.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, zei er in haar Staat van de Unie op 16 september 2020 het volgende er over:

Telkens als een app of website ons vraagt een nieuwe digitale identiteit te creëren of gemakkelijk in te loggen via een groot platform, hebben wij geen idee wat er in werkelijkheid met onze gegevens gebeurt. Daarom stelt de Commissie een beveiligde Europese e-identiteit voor. Een e-identiteit die wij kunnen vertrouwen en die elke burger overal in Europa kan gebruiken om van alles te doen – van belasting betalen tot een fiets huren. Een technologie waarbij we zelf kunnen controleren welke gegevens worden gebruikt en hoe ze worden gebruikt.”

Het doel is in principe dus beschérming van de burgers van de EU tegen misbruik van hun identiteitsgegevens. Dit gebeurt nu namelijk op grote schaal. Grote ondernemingen als META (Facebook) en Google verzamelen grote collecties data, maar ook duizenden, zo niet tienduizenden, bedrijven alleen al in Nederland verzamelen data over de burgers.

Welke data allemaal verzameld wordt van ons, als burgers, en wat daar mee gebeurt? We hebben géén idee. De EU denkt met de digitale identiteit daar iets aan te kunnen, moeten, doen.

Sociaal Kredietsysteem van China

Geld Social Credit Europese digitale identiteitDit is een ontwikkeling die je niet tegenhoudt en verder bouwt op wat er al is. Want: bestaande wetgeving, bestaande techniek, wens van de burgers dat hun privacy beter beschermd wordt.

Gevoelsmatig krijg ik er geen prettig gevoel bij. Want al snel bekruipt je het gevoel dat we naar een ‘sociaal puntensysteem’ als in China kunnen afglijden. Het beruchte “Socal Credit”. Dat er misbruik gemaakt kan worden van deze ‘identiteit’ door de EU. Dat je straks niet eens meer normaal kunt betalen in een winkel zonder je Europese Digitale Identieit..?

Het ligt uiteraard helemaal aan de waarborgen die er straks geschapen worden en de informatie die er in opgenomen wordt, hoe dat verzameld wordt, je ‘recht op vergetelheid‘, recht op inzage en correcties. Allemaal zaken overigens die binnen de EU bij wet zijn geregeld.

Daarnaast is het Chinese systeem in de kern heel anders van opzet. Gebaseerd op biometrische herkenning, gekoppeld aan duizenden camera’s, je bank, chat apps, telefoongegevens (locatie), gerícht op controle van de burger en het ‘stimuleren’ (afdwingen) van door de overheid gewenst gedrag. Dat is wezenlijk anders.

Het ontwerp van de door de EU voorgestelde “app” is vanuit de tegenovergestelde invalshoek. Al zijn er wel dingen waar je je zorgen over kunt maken, de intentie en doelstelling is volstrekt tegengesteld.

Strenge Privacywetgeving

De EU heeft de afgelopen jaren vrij strenge privacywetgeving aangenomen (GDPR o.a.) waar ze ook zelf aan gehouden zijn. Het is op basis van deze wetgeving ook dat ze bijvoorbeeld Google Analytics (mogelijk) willen gaan verbieden, Facebook (Meta) aan de ketting willen leggen enz.

In januari 2022 heeft de Oostenrijkse privacytoezichthouder een onderzoek afgerond naar het gebruik van de tool voor een Oostenrijkse site. Volgens dit onderzoek blijkt dat Google Analytics in dit geval niet voldoet aan de AVG (Algemene verordening gegevensbescherming). – FrankWatching.

Die wetgeving geldt ook, zeker niet in de laatste plaats, voor de overheden zelf. Voorbeeld: denk aan het stikstof-probleem. De Nederlandse staat is door de rechter op basis van hun eigen wetgeving gedwongen er iets aan te doen. Dat geldt ook op dit gebied. Een rechter zal, op basis van de geldende wetgeving, niet toestaan dat de EU haar eigen wetten met voeten zal treden.

De voorwaarden voor de Europese Identiteit

Een belangrijke constatering: “Europa bouwt de digitale identiteit niet zelf. De lidstaten moeten met die geschetste voorwaarden zelf aan de slag”, zo stelt hoogleraar Bart Jacobs van de Radboud Universiteit die bij de ontwikkeling van de ‘European Digital Identity Wallet’ betrokken is geweest.

Hij heeeft wel een kritiekpunt: “Het voorstel ademt een decentrale toon, maar er staat nergens in de eisen dat de data van de Wallet ook decentraal opgeslagen moeten zijn. In mijn ogen is dat een vereiste. In de plannen ontbreekt ook de eis dat de Wallet open source ontwikkeld moet zijn, zo houd je Big Tech buiten de deur. Ik vind dat een verplicht onderdeel.” – dat zijn dezelfde eisen waar de Nederlandse QR-app ook aan voldoet (geen centrale opslag, open source).

Het voorstel is nog helemaal niet klaar. Dat zal ergens in 2022 moeten zijn.

Ook al is het gevoelsmatig dus een verhaal waar ook ik mij zorgen over maak, ik geloof persoonlijk niet dat een dergelijke Europese Identiteit App of systeem als Social Credit systeem kan of zal worden ingezet. De komende jaren in elk geval zéker nog niet.

De link die gelegd wordt met ‘de QR-code’ app is ook onjuist. De corona-melder-app is veel beter vergelijkbaar. Een app die wel degelijk, zoals dat in Nederland is gedaan, de privacy van de gebruikers er van afdoende beschermd. Als volgens dat model een Europese Identiteit ‘app’ wordt gemaakt, zie ik geen enkel bezwaar er tegen. Helemaal omdat niemand je verplicht, of kan verplichten, het te gebruiken.

____

Onder bepaalde christenen heerst de zorg dat dit systeem het in de Openbaringen genoemde ’teken van het beest’ zou zijn. Dit artikel, aangevuld met informatie daar over is hier te vinden.

 

 

 

Manjaro Linux KDE Plasma

Gratis Windows10 alternatief: Manjaro Linux installatie en test

Een gratis Windows10 alternatief gebaseerd op Linux: Manjaro Linux is het. Net als Linux Mint is Manjaro Linux een gebruikersvriendelijke Linux distributie die makkelijk te installeren en gebruiken is.

Windows11 is inmiddels beschikbaar. Sommige laptops en desktop computers worden er al mee uitgeleverd. Wanneer je Windows10 hebt kun je upgraden naar Windows11. Maar Windows11 stelt hoge systeemeisen. Zeker als je een computer of laptop hebt die al wat ouder is, is de kans heel groot dat Windows11 niet goed werkt op je systeem.

Vandaag moest ik voor het uitvoeren van testwerkzaamheden beschikbaar zijn en om de tijd te doden besloot ik ‘even’ Manjaro Linux te installeren. Want Manjaro Linux wordt vaak als alternatief voor Windows aangeprezen en ik was benieuwd of dat werkelijk zo’n gebruikersvriendelijk OS is die je kunt gebruiken voor oudere hardware.

Systeemeisen Windows11

Alle pc’s en laptops die Intel’s zesde en zevende generatie processor hebben komen niet in aanmerking voor de update. Zoals je kunt zien in het lijstje van 6e generatie zijn deze systemen vaak nog niet eens zó oud zijn en er worden nog steeds systemen verkocht er mee, zoals bijvoorbeeld Intel NUC kit’s.

Welke generatie processor je hebt kun je hier vinden. Voor veel mensen betekent dit dat ze niet kunnen overstappen naar Windows11 met hun huidige hardware.

Als uw apparaat op AMD’s A-serie en FX-serie draait, samen met Ryzen 1000 en de meeste Ryzen 2000-processors, zal het Windows 11 ook niet kunnen uitvoeren. Om Windows 11 op uw pc te installeren, moet het minimaal aan de onderstaande vereisten voldoen. Maar of het dan soepel draait? Ik betwijfel het..

  • Processor: 1 gigahertz (GHz) of sneller met 2 of meer cores op een compatibele 64-bits processor of System on a Chip (SoC)
  • RAM: 4GB
  • Opslag: 64 GB of meer
  • Systeemfirmware: UEFI, geschikt voor Secure Boot
  • TPM: Trusted Platform Module (TPM) versie 2.0
  • Grafische kaart: compatibel met DirectX 12 of hoger met WDDM 2.0-stuurprogramma
  • Scherm: 9-inch of groter scherm met HD (720P) resolutie of meer

Gratis Windows10 alternatief, waarom?

De dag gaat komen (en de datum staat al vast want: 14 oktober 2025) dat Windows10 niet meer ondersteund wordt. Sommige mensen trekken er zich niets van aan dat een Windows-versie niet meer ondersteund wordt, maar dat is natuulijk heel riskant.

Het is zaak om tijdig te zorgen dat je, wanneer je je ‘oude’ hardware wilt blijven gebruiken, een alternatief hebt. En misschien ben je ook wel klaar met altijd maar updates installeren voor Windows en maar hopen of je systeem nog werkt. Immers, waarom zou een PC die je een paar jaar geleden voor veel geld hebt gekocht en qua hardware nog jaren mee kan bij het grof vuil zetten?

Daarnaast is het –vind ik– simpelweg interessant om eens nieuwe ontwikkelingen en systemen te bekijken! Ik ben zelf toen Windows7 richting End Of Life ging overgestapt op Linux Mint. Al jarenlang gebruikte ik voor mijn webservers natuurlijk Linux dus ik had er alle vertrouwen in dat het prima zou werken. In eerste instantie had ik Ubuntu geprobeerd maar was daar niet tevreden over en ben dus uiteindelijk overgestapt naar Linux Mint.

En tot slot kun je Linux installeren náást Windows10. Dat betekent dat je er kennis mee kunt maken en kunt proberen of het je bevalt zonder problemen te krijgen of zonder je vertrouwde Windows10-omgeving kwijt te raken. Bij Windows11 kan dat ook, maar het is een moeizaam proces.

Manjaro Linux installeren

Op mijn desktopcomputer (kantoor), laptop en mijn studio-systeem gebruik ik allemaal Linux Mint. En tot grote tevredenheid.

Ik had nog een Mini-ITX computertje staan waar (tijdelijk) Windows10 op stond voor één van de dochters die hier vorig jaar in verband met renovatie van haar woning een tijdje bij ons woonde. De Mini-ITX, met Celeron 4core processor, een (gebruikte) 512GB SSD schijf en 8GB RAM, kon Windows10 redelijk goed draaien. Ik gebruikte hem voorheen voor mijn studio, maar de machine was ’te licht’ om de nieuwste studiosoftware te draaien.

Maar de Windwos10-versie die er op stond was een gratis download van Microsoft en die zijn maar drie maanden te gebruiken. Daarnaast heb ik geen gebruiksdoel voor Windows10. Ik gebruik immers simpelweg geen Windows programmatuur meer. Daarnaast heb ik nog één, oude, PC met Windows7(!) er op. Die oude machine bevat nog wat data en programma’s die ik nog eens moet uitzoeken, .. maar dat is een klusje voor een andere keer.

Op deze ITX, die inmiddels al zes jaar oud is, wilde ik een andere linux-distributie uitproberen dan Linux Mint en in het bijzonder een waar ik al een paar keer lovende recensies over had gelezen: Manjaro Linux. De ISO image had ik al een tijd geleden gedownload maar het was er nog niet van gekomen.

Bootable USB stick maken
De insallatieprocedure is simpel: download de ISO-image via de website, https://manjaro.org. Zet vervolgens die image op een USB-stick. Er zijn verschillende programma’s waarmee je dat kunt doen, zoals Rufus.

Je kunt deze stick gebruiken op twéé manieren:

1. een “live system” waarmee je je computer start vanaf de USB stick en op die manier kunt kennismaken met Manjaro Lnux;
2. vanaf deze live stick kiezen voor installatie van Manjaro Linux.

Maak een backup!
Van plan een dual-boot systeem te gaan gebruiken? Dan is het nu tijd om een backup te maken. Natuurlijk is het sowieso verstandig regelmatig een backup te maken dus dan is dit een goede aanleiding, .. Als alles mag worden overschreven of als je een leeg systeem hebt kun je natuurlijk direct verder met de volgende stap.

PC opstarten met USB-stick
Plaats de USB stick in de computer die je van Linux wilt voorzien. Start de PC of laptop op en druk bij het opstarten herhaaldelijk op de toets om in het BIOS te komen. Meestal de [DEL] of [F2] toets.

Stel in het BIOS in dat je wilt opstarten vanaf de USB stick (in plaats van de Windows startmanager). Als tweede optie stel je de harde schijf in. Zodat, als de installatie straks klaar is, je daar vanaf kunt opstarten.

Alles wat met Windows te maken heeft in de BIOS bootinstellingen: “disable”!

Linux Manjaro gratis alternatief voor Windows10 (afb 01)
Linux Manjaro, gratis alternatief voor Windows10

Start de PC opnieuw op, met de USB stick uiteraard nog steeds in de computer. Het programma start nu op. Kies voor de installatie (icoon op je bureaublad). Vervolgens is het simpelweg de instructies volgen: een paar keer klikken en de installatie begint.

De standaard instellingen zijn voor de meeste mensen prima. Ik heb geïnstalleerd zonder swapgeheugen (bij 8GB Ram lijkt mij dat niet nodig) en niet gekozen voor een dualboot. Wil je je Windows-installatie intact houden, kies dan uiteraard wél voor dual-boot. Zorg er voor dat je dan geen verschillende (schijf)systemen mixt.

Kijk hier voor een uitgebreidere installatiebeschrijving (Nederlandstalig).

Gebruikersvriendelijkheid Manjaro Linux
Het systeem is snel en zeer gebruikersvriendelijk. Natuurlijk vergt elk systeem tijd om het te leren kennen. Ben je al gewend aan Ubuntu of Linux Mint dan zul je binnen een paar minuten je weg vinden. Ben je Windows10 gewend, dan zul je wat meer moeten zoeken.

Er is een prima ‘wiki‘ beschikbaar met informatie en een forum.

GUFW FirewallFirewall instellen
Linux is een veilige omgeving. Je router heeft een standaard firewall. Maar, .. daar vertrouw ik persoonlijk liever niet volledig op. Zeker niet als je Linux op een laptop zet en ook elders gebruikt is het instellen van een firewall niet onbelangrijk.

Installeer daarom meteen na de installatie de UFW firewall.

Er is voor GUFW Firewall een ‘grafische interface’ beschikbaar (zie afbeelding). Er wordt in de Wiki uitgelegd hoe je deze via de commandoregel kunt installeren. Het kan ook via de ‘software installer’ in het systeem (te vinden onder het startmenu).

Software Installer
Nu ik het daar toch over heb: in de softare installer vind je een enorme hoeveelheid software voor audio, video, kantoorapplicaties (Libre Office!), spelletjes, fotobewerking, enzovoorts.

There are thousands of software applications available in the software center, including fully compatible equivalents of popular Windows software such as MS Office. Any additional software is also completely free. Searching for applications to install on the internet is not necessary. https://manjaro.org/

Dat maakt de overstap naar Linux ook zo fijn… je hoeft in principe niets meer te kopen. Voor  Ubuntu, Linux Mint of Manjaro Linux e.a. zijn zó veel programa’s beschikbaar!

Sommige programma’s die op Linux draaien zijn wel commercieel, bijvoorbeeld mijn studiosoftware (Mixbus) waar overigens ook een Open Source alternatief voor is, Ardour. Ook op het gebied van videobewerking zijn er een aantal commerciële programma’s. Maar in principe is alles verkrijgbaar als Open Source. Het feit dat ik zowel privé als bedrijfsmatig werk met Linux en alles, op Mixbus na, wat ik gebruik Open Source is, zegt in dat verband denk ik genoeg.

Timeshift installeren
Nu je systeem klaar is, is het tijd om Timeshift te installeren. Timeshift kun je vergelijken met het maken van een ‘herstelpunt’ in Windows. Als je systeem onverhoopt niet meer werkt, kun je met Timeshift terug in de tijd met andere woorden: het is een ‘backup’ tool.

Be it a beginner or an advanced coder, a Linux user will, at some point find the need for a backup solution. All it takes is just one sudo command to go wrong and you’ll be sent back to the Stone Age. Linux shows you no mercy when you don’t have a solid a backup.

It’s FOSS heeft een prima (Engesltalige) beschrijving er voor. Installatie is éénmalig, daarna heb je er geen omkijken meer naar.

Rolling Release
Manjaro Linux is een ‘rolling release’. Dat betekent dat je niet om de zoveel tijd een nieuwe ISO hoeft te downloaden maar door het installeren van updates de nieuwe versies van software voor je geinstalleerd worden. Het heeft z’n voor- én nadelen.

A rolling release system is a Linux distribution that is constantly updated in all aspects: from the software packages, desktop environment, to the kernel. Applications are updated and released on a rolling basis thereby eliminating the need to download the latest ISO which would be representative of the latest release.

Meer van dit soort distro’s vind je hier.

Snelheid systeem
Interessant is nu hoe snel het geheel draait op een simpele Celeron quad core machine. Manjaro Linux is voorzien van diverse desktop-uitvoeringen.

Hier begrijpen Windows-gebruikers soms niet wat dit allemaal betekent. Met als gevolg dat ze afhaken vanwege de keuze die gemaakt moet worden en door de bomen het bos niet (meer) zien.

Feitelijk is het heel eenvoudig: Linux is de ‘kern’ van een distributie. Op, of met die kern gebundeld, wordt een pakket samengesteld die het bruikbaar maakt voor de meeste mensen. Zodat je niet alles hoeft in te tikken, zoals vroeger onder MS-Dos, maar een grafische schil hebt, net als Windows.

Bij Windows heb je maar één grafische schil. Daar heb je als gebruiker geen keuze. De gebruiker dénkt dat de grafische schil “windows” is, maar dat is niet het geval. Bij een linux-distributie kun je dus kiezen uit verschillende grafische schillen om de kern (Linux) heen.

Manjaro geeft de keuze uit:

  • Xfce
    Een ‘lichtgewicht’. Snel en betrouwbaar. Geschikt voor nagenoeg alle systemen. Aan te raden voor oudere computers en laptops;
  • KDE Plasma
    Meer ‘bling-bling’. Mooiere schermen, animaties, gebruikersvriendelijk. Draait ook nog steeds soepel op wat oudere en lichtere hardware, zoals in mijn geval een Celeron Quad Core.
  • GNOME
    Modern, simpel. Productie-gerichte desktop. Ik vind ‘m lijken op de Apple OSX-omgeving.

Ik heb gekozen voor KDE Plasma. Een mooie omgeving en op een Celeron (Intel Celeron CPU J1900, 2GHz, uitgebracht in 2013!) machine zeer werkbaar. De machine draait sneller onder Manjaro Linux dan onder Windows10 heb ik geconstateerd.

Manjaro Linux, voor wie?

Manjaro Linux is gebaseerd op Arch Linux. En Arch Linux is “niet voor watjes”.

Arch Linux is a Linux distro for those who are capable to RTFM and spend some time maintaining and troubleshooting the issues. Infact installing and maintaining Arch Linux is kind of a full time job, without getting paid. (Quora)

De makers van Manjaro Linux hebben van Arch een zéér gebruikersvriendelijke omgeving gemaakt die zéér geschikt is voor beginners. Maar ook de gevorderde gebruikers kunnen er uitstekend mee uit de voeten. Volgens sommige experts gaat Manjaro dan ook het “Ubuntu van de toekomst” worden. Mijn persoonlijk mening is dat het inderdaad beter lijkt te werken dan Ubuntu, waar ik tot nu alleen maar slechte ervaringen mee heb.

Of het mij mij op termijn Linux Mint van de desktop, laptop en DAW gaat verdrijven? Dat denk ik voorlopig nog niet. Reden daarvoor is als eerste dat ik liever geen rolling release wil gebruiken omdat ik zelf grip wil houden op de updates en als tweede dat Linux Mint is gebaseerd op Debian, wat ik ook voor mijn servers gebruik. Het is gewoon prettig om met één systeem te werken zeker als je ook regelmatig even op de commando-regel werkt. Maar enthousiast ben ik er zéker over!

 

 

 

 

 

 

Rudy's Krabbels | Gratis Website Maken met Wordpress eBoek

Gratis (e)Boek Website maken met WordPress!

Sinds kort is het gratis eBoek Website maken met WordPress te downloaden via de website https://gratiswordpressboek.nl. Het boek(je) was in de eerste week al zo’n driehonderd keer gedownload.

In deze gratis cursus “Website maken met WordPress” bespreken we het installeren en configureren van WordPress, installeren van plugins voor contactformulieren en de installatie van een WordPress thema om een aantrekkelijke en functionele website te maken. Via de updates pagina worden daarnaast regelmatig aanvullingen gedaan.

Het boek(je) is de opvolger van mijn “Handleiding voor WordPress” uit 2013. Die werd nog steeds regelmatig gedownload van mijn bedrijfswebsite en was hoognodig aan een kleine update toe. Die kleine update liep een beetje uit de hand en resulteerde in een volledig eBoek waarin ik uitleg hoe je WordPress installeert, hoe het WordPress dashboard er uit ziet en wat de functies daar doen, hoe je WordPress als CMS kunt gebruiken, een WordPress thema installeert, hoe je WordPress van beveiliging voorziet en nog veel meer!

Gratis Website Maken met WordPressIn dit gratis eBoek (PDF)

• Installatie van WordPress
• Dashboard van WordPress
• Basisinrichting WordPress
• WordPress als CMS
• Een thema Installeren
• Plugins: contactformulier installeren
• Beveiliging van WordPress
• Bouwen met Websitebuilders
• WordPress sneller maken
• WordPress SEO (hoger in Google)

eBoek, 34 pagina’s, A4-formaat. Kijk op https://gratiswordpressboek.nl/ om het eBoek te downloaden en voor aanvullende artikelen over diverse WordPress gerelateerde zaken.

Migratie Computer naar Linux Mint 20 zonder dataverlies en herstellen home partitie op tweede harde schijf

Migratie Linux Mint 18.3 naar Linux Mint 20 (Ulyana) zonder dataverlies

Linux Mint versie 20 is al een tijdje beschikbaar. Tot nu toe had ik de overstap nog niet gemaakt. Deze week was het zover, ik moest er nu echt aan geloven. Want Linux Mint 18.3 werd niet meer ondersteund.

De afgelopen dagen heb ik twee computers geupgrade naar Linux Mint 20. Beide systemen, een desktop en een laptop, draaiden onder Linux Mint 18.3 en hoewel ik geen echte reden had om te upgraden naar versie 19 of 20 tot voor kort was die er nu wel: EOL. Dat betekent: END OF LIFE. Dus geen updates meer. Hoewel Linux een heel veilig systeem is en veel minder kwetsbaar voor hackers, malware en virussen dan bijvoorbeeld je Windows-computer is het niet verstandig om met een verouderd besturingssysteem te werken. Dus upgrade was noodzakelijk.

VOORDELEN UPGRADE

De nieuwe versie ziet er grafisch beter uit, is beduidend sneller (ook op wat oudere hardware zoals ik op mijn i3 desktop merk) en ondersteund nieuwere hardware. Daarnaast wordt deze versie uiteraard weer jarenlang door de samenstellers van de ‘distributie’ ondersteund.

Met de nieuwe Linux Mint had ik overigens al ervaring. Op mijn studio annex multimedia-computer had ik het vorig jaar al geïnstalleerd (video). Ik had toen al gemerkt dat versie 20 erg snel was maar uiteraard is dat ook een veel snelere computer (Intel Core i5-9400) dan mijn ‘kantoor’-desktop.

HOE UPGRADE JE LINUX MINT?

1. Maak een backup
Ja, daar ontkom je niet aan. Punt. Safety first!

2. Download de nieuwe ISO image
De ISO-image is te vinden op https://linuxmint.com/download.php. Kies altijd voor een zo recent mogelijke versie mét de aanduiding LTS (Long Term Support).

3. Start de computer vanaf een live USB stick.
Dit is echt een must. Hoe je die maakt lees je hier. Controleer of je computer in zijn algemeenheid goed werkt met de nieuwe versie. Test internet verbinding, test geluid, kijk of alles benaderbaar is want vooral geluidskaarten, WiFi-verbinding enz. kunnen natuurlijk kritieke problemen opleveren en daar wil je niet pas na de installatie achter komen.

4. Reboot en installeer Mint 20.
Werkt alles naar wens? Dan kan de nieuwe versie geïnstalleerd worden. In tegenstelling tot Windows upgraden is het dus geen gok of je hardware werkt, met de live USB- versie weet je op voorhand of je hardware met de nieuwe versie overweg kan!

Je start weer met de USB stick en vervolgens kies je voor installatie. Je hebt twee opties:
– naast de bestaande versie 18 (dat is de meest veilige ingeval je mogelijk problemen vermoed en terug wilt naar de oude versie)
– volledig nieuwe installatie waarbij oude systeem gewist wordt.

De schijruimte die Linux inneemt is niet extreem groot, dus kun je er eventueel voor kiezen zekerheidshalve altijd naast de bestaande versie te installeren.

GRSync Backup maken Linux

DESKTOP MIGRATIE

Op mijn DESKTOP computer was de keuze niet moelijk en koos ik voor de laatste optie. Deze computer heeft namelijk twee harde schijven, en de /home folder, waar alle data op staat, is dus fysiek gescheiden van de systeem disk. Dat betekent dat ik in principe gewoon een nieuwe versie van Linux op de SDA-schijf kan zetten en de home-folder met alle data niet geraakt wordt.

Het was voor mij dus mogelijk de gok te wagen vooraf geen backup te maken want omdat je al weet dat deze aparte harde schijf niet geraakt gaat worden door de installatie. Maar computers en aannames doen, laat staan gokken, is een slechte combi. Zoals ze dan zeggen: “Assumptions are the mother of all fuck ups!” en daar kan ik mijn (bedrijfs)data, grote collectie artikelen en foto’s niet aan wagen natuurlijk.

Ik heb een NAS en maak daar regelmatig backups mee natuurlijk. Maar je kunt wel eens iets missen. Dus tijd voor een volledige backup van alle data. Met GRsync een backup maken is veilig en betrouwbaar. Helaas liep deze steeds vast zonder foutmelding (backup naar NAS). Uiteindelijk maar gekozen voor het kopieren van de /home folder via het aloude “cp” commando.

Zodoende had ik nu zelfs twee backups: de ‘standaard’ backup die ik altijd maak en een verse, volledige, kopie van de /home partitie (schijf).

migratis desktop installatie linux mint_web

De hele installatie duurde nog geen 30 minuten.

Opnieuw mounten harde schijf met bestaande home-partitie

HERSTELLEN HOME PARTITIE

Na de installatie moet je dan dus wel je ‘/home’ schijf weer terug brengen in het systeem om je data weer te kunnen benaderen. Hoe doe je dit?

Open de terminal en voer onderstaande in (aannemend dat de 2e schijf SDB1 is)

$ sudo mount /dev/sdb1 /home

Controleren:

Schijven en partities Linux Mint
Schijf toevoegen zodat het altijd weer goed gemount wordt bij reboot van de computer of ‘koude start’.

Eerst partition UUID uitvragen aan systeem:

$ blkid /dev/sdb1

Output (voorbeeld)

/dev/sdb1: UUID=”f73e7549-5d8d-4997-8603-fd779ae4f7b0″ TYPE=”ext4″ PARTUUID=”25e80c60-01″

open /etc/fstab en voeg je UUID toe (vervang met je eigen UUID uiteraard!)

$ sudo nano /etc/fstab

In mijn geval voegde ik toe:

UUID=f73e7549-5d8d-4997-8603-fd779ae4f7b0 /home ext4 defaults 0 2

Opslaan van de wijzigingen en reboot je computer.
(Voor de oplettende lezers: nee, ik gebruik geen VIM 😉 ben al jaren verknocht aan Nano want dat gebruikte ik altijd al op FreeBSD en OpenBSD).

Controleer of alles correct is:

$ df -hl

Schijven na migratie Screenshot 2021-07-07 12-57-34

Niet alleen de schijf is weer keurig terug als ‘/home’ maar ook mijn ‘oude’ desktop is volledig hersteld. Sommige programma’s werken nu niet meer (snelkoppelingen er naar) maar zo weet ik wel precies welk ik nog even opnieuw moet installeren uiteraard.

Upgrade systeem

Na de installatie is het tijd voor het updaten van je systeem. Dat kan via de Update Manager (via start-menu of icoontje op de taakbalk te vinden, zie screenshot) of via de command line in de terminal.

Software Manager Linux Mint

Command line, via terminal:

$ sudo apt-get update
$ sudo apt-get upgrade

Je kunt ze ook combineren:

$ sudo apt-get update && upgrade

Gaat de laatste (apt-get upgrade) niet goed, kan je daarvoor in de plaats ook gebruiken

$ sudo apt-get dist-upgrade

MIGRATIE LAPTOP (SINGLE DISK)

Migratie laptop naar Linux Mint 20

De migratie van mijn laptop verliep iets anders, want dat is een single-disk systeem. De bestanden heb ik op een externe harde schijf opgeslagen (met GRsync). Het duurde enorm lang voordat de backup klaar was maar het was natuurlijk ook nogal wat data. Daarnaast is de externe schijf, via USB, niet bepaald snel. Voor die backup koos ik voor een volledige systeembackup.

Daar heb ik dus gekozen voor een verse installatie en vervolgens het herstellen van de bestanden door ze vanaf de externe harde schijf, waar ik ze opgeslagen had, terug te halen.

FAVORIETEN HERSTELLEN

Tot slot: ik heb natuurlijk, mede vanuit mijn werk en vele hobbies en interesses, heel veel bookmarks.. (favorieten). Gelukkig heb ik FireFox. En een FireFox account heeft als groot voordeel dat je die kunt delen (synchroniseren) tussen verschillende computers en dus ook kunt herstellen na een nieuwe installatie. Dat probleem is dus snel opgelost! Inloggen op je account, synchroniseren en alles is weer terug. Ook je opgeslagen wachtwoorden.

MEER TIPS EN INFORMATIE

Meer tips en how to’s vind je onder andere op https://www.fosslinux.com/

 

 

Logitech Stereo Headset H110

Goedkope goede headset voor Zoom & Microsoft Teams

Zoek je een goede, goedkope, headset voor het online vergaderen via Zoom of Microsoft Teams, online college’s volgen of juist les geven, online gamen? De zeer betaalbare en kwalitatief goede Logitech H110 kon wel eens precies zijn wat je zoekt!

Door de corona-crisis zijn veel mensen gedwongen om (meer) thuis te werken en is online vergaderen, les geven of college volgen aan de orde van de dag. Daar ik ook veel meer thuis werk, zocht ik een goed, betaalbaar, headsetje voor het vergaderen via Zoom. Ook voor het maken van instructievideo’s, waarbij het te doen gebruikelijk is dat je soms zelf in postzegelformaat in beeld bent, leek mij dit een handige optie.

Logitech H110 Stereo Headset

Na een beetje zoeken en vergelijken besloot ik de Logitech H110 Stereo Computer Headset te kopen. Aangekocht via Alternate. Waar ik al jaren veel spulletjes op computergebied aanschaf en altijd tot volle tevredenheid. Een lichtgewicht headset met 2x 3,5mm plug (mic in/headphone out) geschikt voor ondermeer Zoom, Microsoft Teams, online gamen, videobellen en muziek luisteren op je computer of laptop.

Eerst gebruikte ik een (goedkope) bluetooth headset in combinatie met mijn smartphone maar het geluid er van vond ik niet geweldig en daarnaast kun je op de telefoon geen schermen delen. Vandaar de zoektocht naar een headsetje. Die begin dit jaar overal uitverkocht waren. Nu is de voorraad overal weer wat aangevuld (en zijn de prijzen gestegen,…). Deze Logitech is echter nog steeds heel betaalbaar en van goede kwaliteit.

Video: review Logitech H110

De service van Alternate is uitstekend en snel: een dag na bestelling ontving ik het pakketje goed verpakt per post.