Categorie: Klimaat

Tesla (Afbeelding van Blomst via Pixabay)

Hoeveel invloed heeft de mens op klimaatverandering?

Hoeveel invloed heeft de mens op het klimaat? Is Klimaatverandering te stoppen door gedragswijziging? Hoe maakbaar is onze wereld?

De voor- en tegenstanders over het klimaat-vraagstuk, klimaatalarmisten en klimaatsceptici, vliegen elkaar (weer) in de haren nu de bosbranden in Europa in deze zomer alom aanwezig lijken te zijn, de temperatuur de veertig graden in Nederland aantikt en zelfs in het Verenigd Koninkrijk (UK) “de hoogste temperatuur ooit” is gemeten.

Een interessant thema, waar ik mij af en aan de afgelopen jaren mee bezig heb gehouden. Als in: er over lezen, kijken naar documentaires, discussies volgen.

Ik ben geen deskundige op dit gebied en laat mij daarom graag leiden door de deskundigen. Om een mening te vormen moet je natuurlijk wel beide kanten van het verhaal kennen.

Het vervelende is dat de deskundigen elkaar tegenspreken en dat sommige, vooral in het kamp van de klimaatsceptici, hele discutabele financiers hebben als in: oliemaatschappijen en populistische rechtse groeperingen.

Anderzijds krijg je soms echt kromme tenen als je een willekeurig weerbericht leest of hoort. Er kan niet eens een keer wat extra regen vallen, een keer een warme dag zijn of een storm opsteken of er wordt weer geroepen dat het het gevolg van “de klimaatverandering” is.

Menselijke invloed op klimaatverandering

Eén van de argumenten van de sceptici is: “Het is altijd al zo geweest”. En daar zit wat in. Twee jaar geleden heb ik hier al eens aandacht aan besteed.

De claim van de klimaatalarmisten is dat door toedoen van de mens de aarde opwarmt. Weerman Gerrit Hiemstra plaatste bijvoorbeeld op Twitter nog een ‘draadje’, zoals ze dat noemen, hierover.

Gek genoeg ontkende hij dat het klimaat in voorgaande honderden, en duizenden, jaren veranderd zou zijn (naar aanleiding van een opmerking van mij, zie hieronder).

Klimaathysterie Gerrit Hiemstra Twitter (1)

Klimaathysterie Gerrit Hiemstra Twitter (2)

‘Met name op sociale media is een strijd gaande tussen mensen die niet geloven in de menselijke invloed op klimaatverandering en zij die dat wel doen. Daarbij hoort een verwijt van alarmisme. Die eerste groep zegt: het is zomer, natúúrlijk is het lekker weer. Dan wijzen ze op eerdere droge, warme zomers, bijvoorbeeld de zomer van ‘76. Maar toen was het maar 36 graden. Morgen worden temperaturen van 43 graden verwacht.’ (Volkskrant).

Als iemand echter deskundig is of zou moeten zijn en gaat ontkennen dat we in het verleden ook hele grote wisselingen in het klimaat hebben gehad (denk aan ijstijden, grote droogtes, warme perioden) dan heb ik moeite de deskundige serieus te nemen.

In het verleden zijn er natuurlijk wel degelijk grote en kleinere veranderingen in het klimaat geweest.

“Tijdens het middeleeuws klimaatoptimum was het gemiddeld even warm als of nog wat warmer dan in de 20e eeuw. Er groeiden toen bijvoorbeeld wijnranken in Engeland en perziken in Vlaanderen en ook was er toen de kolonisatie van het zuiden van Groenland door de Vikingen (van 985 tot begin 15e eeuw). Tijdens de Kleine IJstijd was dit allemaal echter niet meer mogelijk. [..]

Een koudegolf van december 1586 tot en met september 1587 was een eerste forse inzinking van de Kleine IJstijd. Overal in West- en Midden-Europa werd het in de tweede helft van de 16e eeuw kouder. De winters werden gekenmerkt door meer sneeuw en ijs, begonnen vaak al in november en duurden tot maart of april. Vanaf 1530 werden ook de zomers koeler met herfstachtig weer, compleet met storm en stormvloeden. Uit historisch onderzoek van het KNMI, gebaseerd op talloze bronnen zoals dagboeken, stadsrekeningen en jaarringen van bomen, blijkt dat het laatste kwart van de zestiende eeuw waarschijnlijk de koudste periode was in de afgelopen duizend jaar. Deze periode vormt het (qua temperatuur) dieptepunt van de Kleine IJstijd.” (Wikipedia).

Opmerkelijk toch dat Hiemstra, mede-eigenaar van Weather Impact, het historisch onderzoek van het KNMI op twitter ontkent?

Er is dus echt wel sprake geweest van periodes, nog niet eens zó lang geleden, waar zónder invloeden van “overbevolking, fossiele brandstoffen en industrie” het erg warm is geweest.

Daarmee wil ik, en dat benadruk ik maar even extra, niet ontkennen dát onze huidige manier van leven (mogelijk) invloed heeft. Anderzijds moeten we de ‘loop der wereld’ niet buiten beschouwing laten, alhoewel dat natuurlijk niet zómaar de verklaring kan of mag zijn en we het daar ook niet mee moeten willen afdoen.

Want: het staat wél vast, invloed op het klimaat of niet, dat we onze leefomgeving aan het verpesten zijn. Denk alleen al aan het stikstofprobleem.

Ruimte voor nuance is er echter in beide kampen niet of nauwelijks. Niet bij de klimaatalarmisten en ook niet bij de klimaatsceptici. Laat staan bij de mensen die op Sociale Media los gaan..

Hoeveel invloed heeft de mens op klimaatverandering

Fossiele brandstoffen

Eén van de boosdoeners waar steeds naar gewezen wordt is fossiele brandstoffen.

Dat fossiele brandstoffen naast vervuilend eindig zijn is, los van de klimaatverandering, sowieso al een probleem. Onze energievoorziening is er van afhankelijk.

De oorlog tussen Rusland en Oekraïne heeft al laten zien hoe kwetsbaar en afhankelijk we zijn als er geen toegang is tot fossiele brandstoffen. Op termijn zullen we daar, alleen dáárom al, er vanaf moeten. Wat precies het alternatief is, is natuurlijk nog niet duidelijk.

Allemaal elektrisch gaan rijden, aan de warmtepomp of stadsverwarming, stroom met windmolens en zonnepanelen opwekken? Het is niet voldoende. Vooral omdat de grootverbruikers (industrie), naar ik vermoed, vooralsnog geen (duurzame) alternatieven hebben.

Het afgelopen weekend was ik bij Sail Harlingen. Prachtige zeilschepen, Tall Ships. In het verleden ging de scheepvaart op windkracht. De visserij bijvoorbeeld ook. Dat zijn sectoren die terug zouden kunnen keren naar die manier van varen. En naar ik begreep is er ook weer sprake van vrachtverkeer met zeilschepen. Ja, dan duurt het vervoeren van goederen over zee langer. So be it!

Als je nagaat dat alleen al een visserskotter per week, naar ik las, 40.000(!!) liter dieselolie verstookt kun je op dat gebied grote winst boeken. Dat zijn in mijn ogen sectoren waar je snel en effectief kunt verduurzamen. En zo zullen er veel meer sectoren zijn waar je kunt verduurzamen. Maar geen visser zit er op te wachten weer met een zeilboot er op uit te gaan natuurlijk..

Uitzonderingen moeten mogelijk blijven. Bepaald transport kán simpelweg niet op die manier.

En er zijn ook nog opties als “blauwe diesel” of “CO2 Saving Diesel”. Waarmee je restafval hergebruikt en een vermindering van bijna 90% van de CO2-uitstoot en maar liefst 99% zwavelreductie schijnt te bewerkstelligen, aldus de makers er van.

“Blauwe Diesel is de meest duurzame dieselbrandstof op dit moment. Deze diesel is volledig fossielvrij en bestaat geheel uit hernieuwbare grondstoffen. Een groot voordeel is dat uw dieselvoertuig geen aanpassingen nodig heeft voor het gebruik van Blauwe Diesel. Verder is deze ecologische diesel CO2-neutraal, emissiearm en biologisch afbreekbaar.”

We kunnen dus bijvoorbeeld op het gebied van mobileit een hoop doen.

Elektrisch Rijden is ook eindig

Eén van de oplossingen die men aandraagt op het gebied van mobiliteit is elektrisch rijden. Maar wat wil het geval? Daarvoor zijn ook beperkte grondstoffen nodig.

Immers, voor de accu’s alleen al zijn delfstoffen nodig. En die raken een keer op. Daarnaast drijft het de prijzen voor andere apparaten die accu’s nodig hebben op (laptops, telefoons, enzovoorts).

De ANWB schrijft er over: “Voor de huidige generatie accupakketten zijn verschillende bijzondere metalen nodig, zoals lithium, nikkel en kobalt. Met name om dat laatste metaal is de laatste tijd veel te doen. Kobalt komt maar op een beperkt aantal plekken ter wereld voor, vaak op plekken waar ook koper en nikkel in de aarde zit.” en Tesla liet in 2019 al weten dat er een alarmerend tekort is aan deze grondstoffen.

Hoewel de CO2 uitstoot van de EV’s een stuk lager is per gereden kilometer is er naast de grondstoffen nog een ander probleem:

“De metalen en mineralen in veel accu’s komen uit landen waar de arbeiders onder slechte omstandigheden werken en er zeer giftige stoffen in het milieu terechtkomen. “ (TopGear).

Dat maakt rijden op fossiele brandstof niet beter.

Het wachten in dit verband is op goede solid state accu’s waardoor een Elektrische Auto op uitstoot gebied een stuk beter wordt en waarschijnlijk ook op het gebied van productie. Vooralsnog is het geen echte oplossing, in mijn ogen (wat niet wil zeggen dat ik geen elektrische auto zou willen kopen op termijn 😉 maar voorlopig is onze Skoda nog lang niet af..

Oorzaak klimaatverandering?

Goed, de mens heeft invloed. Dat is niet een aanname of bangmakerij maar een niet te ontkennen feit als je alle deskundigen hoort.

Maar wat is nu de échte reden van klimaatverandering? Het wil er bij mij niet in dat het alleen maar door menselijk handelen komt en het probleem is opgelost als ik mijn benzine-auto inruil voor een (kneiterdure) EV, alle schepen de dieselmotoren vervangen door zeilen, we de helft van de boeren wegsaneren en we niet meer gaan vliegen. Dan moet er echt méér gebeuren.

Aardbevingsschade Slochteren
Aardbevingsschade Slochteren © Rudy Brinkman

Er is geen klimaatcrisis!

De harde kern ontkenners roept “Er is geen crisis” en steunen op populistische rechtse groeperingen.

In het verleden waren er echter meerdere malen grote wijzigingen in het klimaat. Die hebben zelfs bijgedragen aan de ondergang van de zeevolken (ca 1200 v.Chr). Met andere woorden: een regelrechte klimaatcrisis. Echter zónder dat er sprake was van menselijke invloed.

“Het bewijs voor een rond 1200 v.Chr. begonnen periode van droogte is natuurlijk breder. Ook de gletsjers in de Alpen breidden zich uit. [..] De omslag rond 1200 v.Chr. was echter – en dát is de crux – ingrijpender dan ’s mensen aanpassingsvermogen. Elke samenleving heeft een bepaalde veerkracht maar de crisis van 1200 v.Chr. was voor de toenmalige mensheid te veel. Men raakte op drift.”

Het gekke is dat de klimaatactivisten (zoals Gerrit Hiemstra) ontkennen dat er in voorbije eeuwen een klimaatcrisis is geweest. En dat is domweg regelrechte kolder. Beide groeperingen zijn in zo’n geval feitelijk ‘ontkenners’ van de realiteit!

Klimaatcrisis - temperatuur laatste 1000 jaar

Ontkennen dat we op een klimaatcrisis afstevenen, of al in leven, is hetzelfde als ontkennen dat de gaswinning in Groningen schade veroorzaakt. Je ziet het nota bene met je eigen ogen, je ziet en voelt het! Er is domweg geen ontkennen aan dat het klimaat verandert.

Milanković-parameters

“Het is steeds duidelijker dat het klimaat een bijzonder complex proces is, met vele – elkaar beïnvloedende – factoren. De uitstoot van CO₂ kan daar mogelijk een rol in spelen, maar vormt in ieder geval geen simpele knop waarmee we het klimaat kunnen sturen, zo stelt Kennisplatform Klimaat. Nu is dat kennisplatform overigens een voorbeeld van wat de klimaatactivisten dus klimaatontkenners noemen.

Toch hebben ze in mijn ogen wel degelijk een punt als je het hebt over één van de oorzaken van de klimaatverandering en zaken als de activiteit van de zon. Daarnaast hebben ze een enorme hoeveelheid wetenschappelijke bronnen.

De Milanković-parameters zijn mede door de Servische wiskundige Milutin Milanković opgesteld. Het zijn de excentriciteit, obliquiteit en precessie, dus parameters van de baan en de oriëntatie van vooral planeten. De eerste wetenschappelijk publicatie hierover was in 1976.

De Milanković-parameters zijn astronomische grootheden die cyclische variaties veroorzaken. Zij zijn van invloed op de klimaatveranderingen op de aarde, gezien over de perioden van duizenden jaren, op het ritme waarmee ijstijden en interglacialen elkaar afwisselen. Dat komt omdat zij de intensiteit en de verdeling van het zonlicht op de aarde bepalen.

De cycli bepalen de intensiteit en de verdeling van de instraling van het zonlicht op aarde en zijn daarmee over langere perioden gezien in belangrijke mate verantwoordelijk voor de variaties in het klimaat en klimaatverandering. Het begin van de ijstijden tijdens het huidige Pleistoceen hangt samen met de instraling van de zon. (Wikipedia)

De conclusie die ik trek uit de berg informatie die je als leek voorgeschoteld krijgt van klimaatactivisten en klimaatontkenners is deze: er is wel degelijk een klimaatverandering gaande. Net zoals die er vroeger waren.

De vraag is echter wel wat onze eigen invloed is (hoe máákbaar is het klimaat?) en of het niet gewoon mede een natuurlijke gang van zaken is zoals die er wel degelijk in de afgelopen eeuwen en milennia is geweest.

Welke wereld laten we na?

Dat laat onverlet dat we, in mijn ogen, moeten stoppen met ons milieu verwoesten. Het is en blijft onze eigen leefomgeving die we vervuilen. Dit leerde ik nota bene veertig jaar geleden al op de lagere school…

We putten de grondstoffen uit, we vervuilen onze natuurlijke bronnen, we maken de leefomgeving van ons en onze (klein)kinderen kapot. Welke wereld willen we nalaten aan ze? De aarde, onze leefomgeving willens en wetens om zeep helpen kan nooit de bedoeling zijn.

Koeien op de Dijk - Boeren zijn Woedend

Boeren zijn woedend over stikstofplannen

Het sloeg in als een bom. De stikstofplannen van Christianne van der Wal, minister van Natuur en Stikstof. De boeren zijn woedend over de stikstofplannen van het kabinet. En op sociale media bléren de “deskundigen” allemaal weer mee.

Veel mensen tikken een zoekterm in op Google en poneren het resultaat van die zoektocht als de waarheid in comments op Facebook en Twitter. Of roepen gewoon maar wat. Zolang ze Rutte en de rest van het Kabinet maar weer de schuld van iets kunnen geven, immers?

Als je het hebt over de corona-crisis is, was, het nog relatief eenvoudig om waarheid en nepnieuws van elkaar te scheiden. Maar als het gaat over de stikstofcrisis wordt het ongelofelijk lastig. Meetmethodieken, rekenmodellen, tegenstrijdige wetenschappelijke informatie, belangenorganisaties, Caroline van der Plas met haar BBB (Boer Burger Beweging), de FvD, Farmers Defence Force, gefrustreerde leden van de VVD, LTO Nederland, de linkse en rechtse pers. Ze hebben allemaal hun eigen stokpaardjes.

Nieuwsoverzicht Boeren zijn Woedend Stikstof problematiek Nederland Natura 2000

Boeren zijn woedend

Eén ding staat vast. De boeren zijn woedend. En dat begrijp ik wel. Als jij met een megastal vol koeien en een gigantische hypotheekschuld ’s avonds aan de koffie het journaal kijkt en je krijgt te horen dat je in een gebied woont waar tot bijna 60% stikstofreductie moet plaatsvinden en je mogelijk gedwongen je bedrijf moet stopzetten dan is de boot goed aan. Heb je daar generaties lang zo hard voor gewerkt? Wat is de toekomst voor je kinderen (als ze de boerderij willen overnemen)?

Jaarlijks stoppen honderden boeren met hun bedrijf. “Ongeveer 24.000 agrarische bedrijven stoppen in de komende twintig jaar. Het gaat om veelal kleinere bedrijven van agrariërs die ouder zijn dan vijftig en geen opvolger hebben.” (Agrarisch Erfgoed Nederland, ca. 2013) en de Volkskrant kopte vorig jaar nog: “Aantal landbouwbedrijven in twintig jaar bijna gehalveerd“.

Je zou zeggen dat het probleem zichzelf wel oplost. Maar zo simpel ligt het allemaal niet.

Ammoniak

“Stikstofoxiden (NOx) en ammoniak (NH3) zijn schadelijk voor de natuur als er te veel van in de lucht, bodem of water terecht komt. Planten als bramen, brandnetels en gras gaan er harder door groeien en overwoekeren andere planten. Daardoor verdwijnen ook insecten, vlinders en vogels. Stikstofdioxide is bovendien ongezond voor mensen.” (Natuur en Milieu)

Het toverwoord is ‘Natura 2000‘ en ‘biodiversiteit’. Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In deze gebieden worden dieren, planten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit te behouden. Door de uitstoot van Ammoniak (NH3), dat bestaat uit een verbinding van stikstof (N2) en waterstof (H2) komt er veel te veel stikstof in het milieu terecht, vooral in de zogenaamde Natura2000 gebieden. Stikstof zorgt er voor dat alles groeit en bloeit, behalve de planten en organismen die juist baat hebben bij arme grond. En dát is het grote probleem.

Door teveel stikstof wordt de natuur vernield. Dit is al decennialang gaande in bepaalde gebieden. Je kan denken dat dat allemaal wel meevalt en niet zo erg is, want alles is mooi groen immers, maar uiteindelijk worden we hier zelf ook het slachtoffer van.

De boeren zijn woedend, dreigen met een lawine aan rechtszaken, en dat begrijp ik. Anderzijds maken ze ook hun éigen leefmilieu en dat van hun nageslacht (mogelijk) kapot door (steeds) verder uit te breiden met intensieve veehouderij.

Begrijp me niet verkeerd, ik vind koeien mooie dieren en ben zeker niet tégen het houden van koeien.. maar anderzijds moet er, ben ik bang, écht wel iets gebeuren als ik de cijfers zie en op mij laat inwerken.

Exporteur van stikstof

In dat verband lijkt het mij ook relevant op te merken dat we nu immers al tijden een enorme teruggang zien in insecten (bijen!) en vogelsoorten al decennialang enorm in aantal dalen? Dat is niet exclusief de schuld van boeren natuurlijk, integendeel: in veel gebieden doen boeren aan natuurinclusieve landbouw. Maar het is domweg een teken aan de wand dat er iets helemaal niet goed gaat met de natuur – en dat niet alleen in Nederland!

Ammoniak zorgt in de natuur en op het boerenland voor vermesting: de grond wordt steeds rijker aan voedingsstoffen. Planten die goed groeien op rijke gronden, zoals gras en brandnetels, verdringen planten die groeien op schrale gronden. Als die planten verdwijnen, sterven ook de dieren uit die van die planten leven. Uiteindelijk komen er minder soorten planten en dieren: de biodiversiteit verslechtert.” (RIVM)

Boeren zijn Woedend Stikstof problematiek Nederland Natura 2000

De boeren zijn voornamelijk verantwoordelijk voor de ammoniak-uitstoot. Die uitstoot is wel enorm gedaald de afgelopen jaren (zie boven). Maar de uitstoot van de (intensieve) veehouderij is sinds de afschaffing van het melkquotum wel weer aan het stijgen.

De boeren die stoppen zijn kleine boeren en ondanks dat ze stoppen stijgt de ammoniakuitstoot en dus ook de stikstofuitstoot (door de intensieve veehouderij).

Whataboutism

Er is veel whataboutism te horen. Niet alleen op Sociale Media maar ook in de bezwaren die door boerenorganisaties worden aangevoerd. Zo wordt vaak naar de industrie gewezen onder het motto ‘Ja, maar zij stoten ook heel veel stikstof uit!’.

stikstof-europa

(Overname afbeelding op basis van citaatrecht)

Als je kijkt naar de uitstoot van Nederland ten opzichte van de rest van Europa dan is dat schrikbarend!

“De Nederlandse stikstofuitstoot is de hoogste van Europa: per hectare stoten we ongeveer 4 keer zo veel uit als het EU-gemiddelde. Van de Nederlandse uitstoot bestaat 60% uit ammoniak (NH3) en 40% uit stikstofoxiden (NOx). De landbouw zorgt voor 61% van de stikstofuitstoot (door mest, maar ook uit kassen en door landbouwvoertuigen), het wegverkeer voor 15%” (Natuur en Milieu).

Nederland produceert per hectare niet alleen gemiddeld 4 keer zo veel stikstof dan de rest van Europa, we zijn ook een exporteur van stikstof. In het buitenland komt 3 keer meer Nederlandse stikstof terecht dan dat er vanuit andere landen hier binnenkomt. We vervuilen niet alleen ons eigen land, maar ook de regio. (bron: TNO)

Maar liefst 46% van deze uitstoot komt van de landbouw en 2,2% door de handel en industrie. Als je Whataboutism-argumenten wilt aanvoeren en wijst naar de industrie dan kan dat dus geen stand houden (zie Natuur en Milieu).

Nieuwe Natuur

Op heel veel plaatsen wordt tegenwoordig ‘nieuwe natuur‘ aangelegd. Natuur waarbij, in onze regio, de vruchtbare bovenlaag vaak wordt afgegraven en men daarmee ‘arme grond’ maakt. Het lijkt allemaal op elkaar. Ik vraag mij af of de biodiversiteit hier nu echt mee gediend is maar ga er maar vanuit dat ook hier de deskundigen weten wat ze doen.

Batavia VOC Schip

Veel Boeren voeren het argument aan dat ze belangrijk zijn voor de voedselketen. Dat is niet waar.

van de 1,82 miljoen hectare landbouwareaal er daadwerkelijk maar 800.000 hectare gebruikt wordt voor de Nederlandse consumptie. 23,5 procent van de totale Nederlandse oppervlakte wordt dus gebruikt voor eigen voedselvoorziening. Van de 800.000 hectare is overigens 600.000 hectare bestemd voor grasland en veevoer en het resterende gedeelte voor landbouwproducten” (Vork)

Een optie zou natuurlijk zijn dat boeren, met name veehouders, vrijwillig hun land grotendeels verkopen (voor een goede uitkoopsom uiteraard!) en een andere baan gaan zoeken. Dat deze grond gebruikt wordt voor het produceren van écht voedsel. Want vlees en melk hebben we absoluut niet in de hoeveelheid nodig zoals die nu geproduceerd wordt. Maak daar maar gerust weer een luxe-artikel van (nee, ik ben géén vegetariër, ik eet wél vlees!).

Dat klinkt lullig maar zo gaat het zo vaak. Hoeveel mensen krijgen wel niet van hun werkgever te horen dat ze beter ‘een functie elders‘ kunnen ambiëren, hoeveel bedrijven stoppen niet na een aantal decennia? Mijn eigen bedrijf stopt ook zodra ik er mee ophoud. Ook ik zou het heel zuur vinden als ik vanavond te horen zou krijgen in het journaal dat webhostingbedrijven wegens de energieconsumptie er mee moeten ophouden (tenzij ze de energie-consumptie met 60% kunnen terugbrengen). Anderzijds zou ik dan lachend de “oprotpremie” toucheren en iets anders beginnen. Dát is ondernemerschap.

Als je boer bent betekent dat niet dat je bedrijf tot in de eeuwigheid kan blijven bestaan. Bedrijven gaan en komen. Sectoren komen op en verdwijnen. De VOC was ook ooit een bloeiende onderneming en verdween ook, .. Net als veel andere bekende ondernemingen. Denk aan V&D, om maar iets te noemen. Wie had ooit gedacht, indertijd, dat de VOC ooit zou verdwijnen? Het was de kurk waar de Nederlandse Economie op dreef zo’n beetje, het was dé aanjager van de Gouden Eeuw!

Ingewikkelde discussie

We hebben een hele ingewikkelde discussie. En mijn mening is zeker niet doorslaggevend hierover. Maar ik vind het wel belangrijk er over na te denken en een mening te vormen. Mijn conclusie is dat de (intensieve) veehouderij vooral zeer conservatief, behoudend, is. Men wil dóórgaan met ‘boeren’ zoals ze dat altijd al deden. Er zijn slechts weinig boeren in deze specifieke sector die naar alternatieven kijken.

De argumenten zijn natuurlijk voor hen steekhoudend. Er is geïnvesteerd. Er is een al dan niet goed renderende onderneming. Maar anderzijds spelen er dus ook veel andere zaken. De natuur gaat kapot door de intensieve veehouderij. Onze toekomst staat op het spel. Boeren blijven nodig, zeker weten. Maar een conservatieve grondhouding schiet niet op. Als ik boer zou zijn (en vroeger wilde ik dat ook worden!) zou ik denk ik toch een andere insteek kiezen en zoeken naar alternatieven en niet op de trekker naar Den Haag trekken in een poging een op voorhand verloren strijd aan te gaan..

Zie ook:

Rudy's Krabbels | neanderthalers afb

Eerste mensen in Nederland. Doggerland, verdronken land

Op de lagere school leerde ik altijd dat de eerste mensen in Nederland zich een paar duizend jaar voor de jaartelling in Nederland hebben gevestigd. De oudste resten schijnen te zijn van een vrouw die men ‘Trijntje’ gedoopt heeft (volgens de wetenschappers 7.000 jaar oud).

Natuurlijk hoorden we ook de verhalen over de prehistorie en de ijstijd. Maar op de één of andere manier sta je er niet bij stil wáár die mensen dan woonden. Hoeveel het er zijn geweest, waarom ze zijn verdwenen uit onze gebieden?

Later hoorde ik wel eens verhalen over vissers die vondsten deden die wezen op menselijke bewoning van een gebied tussen Nederland en Engeland. Ik kan mij herinneren dat een docent op de MAVO het ook wel eens genoemd heeft.

Eerste mensen in Nederland

Maar op de één of andere manier sta je er niet bij stil dat ‘doggerland’, het bestaan er van is onomstreden, bestond ruimschoots vóór de zogenaamde ‘eerste bewoning’ van ons land zoals die over het algemeen (voor zover mij bekend nog steeds) onderwezen wordt op school:

Ongeveer 5.000 jaar voor Christus vestigden de eerste mensen in Nederland zich in dorpen in Zuid-Limburg. Hier was het droog genoeg. Zij bouwden langwerpige huizen van gekloofde bomen. De wanden waren van twijgen en leem. Anders dan de jagers die daarvoor in Nederland hadden gezworven staken de bewoners in Limburg veel tijd in het bouwen van hun woning, want zij wilden als landbouwers blijven op het mooie plekje dat ze hadden gevonden. (AbsoluteFacts.nl)

Jarenlang heb ik er niet meer aan gedacht tot ik één dezer dagen opeens van een medewerker van het Gronings Museum iets voorbij zag komen, op Instagram, over “Doggerland”.

Klimaatverandering

Doggerland is een verdwenen land, het ligt waar nu de Noordzee is. Het Rijksmuseum voor Oudheden heeft er op dit moment een expositie over. Doggerland verdween door klimaatverandering.

Zo’n 8.000 jaar geleden werd het doordat de IJstijd ten einde kwam overspoeld. Waarschijnlijk vond er ook een enorme Tsunami plaats. De mensen die er woonden zullen het voor een (groot) deel niet overleefd hebben – omdat ze op delen die niet overstroomden zich hadden terug getrokken. Een ander deel zal de steeds nattere omgeving hebben verlaten en zich teruggetrokken hebben naar hoger gelegen delen.

De onderstaande afbeelding laat het zien: van links naar rechts, de situatie nu naar 20.000 v.Chr.

Doggerland. De Eerste Mens in Nederland

(afb. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Doggerland3er.png)

In totaal was Doggerland meer dan 200.000 km2 groot. Beweerdelijk gaat de menselijke geschiedenis daar meer dan één miljoen jaar terug (een gedachte die ik niet aanvaard, maar dat terzijde).

De Trouw schrijft er onder andere over:

Het is een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen van Europa. “Het gebied is ook een schatkamer voor geologen en paleontologen”, zegt archeoloog Luc Amkreutz, conservator van de collectie Prehistorie bij het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. “De collectie pleistocene zoogdieren die er is opgevist, is een van de grootste ter wereld.” [..]

De moderne mens [nam het] het gebied vanaf 14.000 jaar geleden gretig in bezit, zij het niet voorgoed. In het holoceen verwoestte klimaatverandering hun Europese paradijs binnen zesduizend jaar definitief. Door hogere temperaturen en smeltende gletsjers steeg de zeespiegel in snel tempo, in totaal zo’n 50 meter. Het oude land verdween onder de Noordzee. De bewoners trokken zich nog een tijdje terug op duinen en zandruggen, zoals de Bruine Bank en de Doggersbank, de naamgever van het gebied. Zij hadden zich goed aangepast aan de veranderingen. In een steeds natter wordende omgeving leefden zij van visvangst en gebruikten kano’s om zich te verplaatsen. Maar de zee steeg door en uiteindelijk was een tsunami, ontstaan voor de kust van Noorwegen, het begin van einde van Doggerland. (Trouw)

En op Historiek lees je onder andere

Na de laatste ijstijd en met het opwarmen van het klimaat in het Holoceen 11.650 jaar geleden, ons huidige geologische tijdvak, bleven we hier voorgoed. Het landschap was rijk, de bossen kwamen terug met berken en dennen en later ook loofbomen, zoals beuk en eik. Jacht vond nu plaats op bosdieren waar nu ook nog steeds op gejaagd wordt, zoals edelhert, wild zwijn en ree.

Het landschap stond niet stil. Door de klimaatopwarming smolt verder noordelijk steeds meer ijs en langzaam maar zeker stroomde het Noordzeebekken vol. Vóór de oprukkende kustlijn ontstonden stranden, kreken en kwelders. Vis, zeevogels, zeezoogdieren en schelpen vormden rijke voedselbronnen. Verder naar het achterland creëerde het stijgende grondwater een enorm zoetwatermoeras met rivieren en meertjes. Het was goed toeven op de hogere delen zoals duinen en zandruggen, waaronder de Bruine Bank en de Doggerbank. Aan de laatste dankt het gebied zijn naam: Doggerland. De omgeving bood de jager-verzamelaars een leven in overvloed, met jachtwild, watervogels, heel veel vis zoals snoek en paling en een breed spectrum aan plantaardige bronnen. Maar het zou niet blijven. Langzaam maar zeker verdronk Doggerland, soms geleidelijk, soms snel, maar altijd in beweging.

Klimaatverandering is een hot item de laatste jaren. Maar het is echt niet te ontkennen dat het klimaat de afgelopen tienduizenden, en wellicht nog véél meer, jaren steeds veranderd is.

De vraag is of wij daadwerkelijk die verandering kunnen tegenhouden. Een beetje minder CO2 uitstoten zal het niet oplossen. Voorzover het oplosbaar is. Want zoals we kunnen zien in dit verband, maar ook hier, zijn er eerder al hele warme periodes geweest en ook hele koude.

De mens heeft zich daar steeds op moeten aanpassen. De mensen die in Doggerland woonden en met een Tsunami geconfronteerd werden hebben ervaren hoe zoiets in de meest hevige vorm in zijn werk kan gaan. Persoonlijk geloof ik dan ook dat we ons moeten, en kunnen, voorbereiden op wat er (eventueel) staat te gebeuren. Halfzachte oplossingen als “van het gas af in Nederland” zullen niet afdoende blijken vrees ik. Mogelijk dat we na een warme periode weer een nieuwe ijstijd krijgen. Of staan er andere dingen te gebeuren. We weten het (nog) niet.

Moeten we de geschiedenisboekjes herschrijven?

Geschiedenis heeft mij altijd ontzettend geboeid. Ik was er als kind al veel mee bezig. Ik kan mij bijna niet voorstellen dat ik dit daarom ‘gemist’ heb op school. Wellicht staat het tegenwoordig wel in de schoolboekjes al doet mij de online informatie anders vermoeden.

Opmerkelijk. Je ‘leert’ op school dus dat de eerste mensen zich véstigden rond 6000 v.Chr. in Nederland. Terwijl ze hier al (veel langer) woonden, en zelfs in gebieden die nu, door de toenmalige klimaatveranderingen, onder water staan. Het lezen over Doggerland was voor mij het terughalen van vage herinneringen en verhalen uit de kinder- en jeugdtijd. Het “maar dat wist ik toch al” gevoel. Hopelijk gaan we de komende tijd meer over horen.

In mijn ogen – maar ik kan het verkeerd hebben begrepen – hebben de eerste mensen zich daarom niet gevestigd rond 6.000 in Nederland, maar trokken ze zich terug naar hoger gelegen gronden. Ze waren er al veel langer, zo laat Doggerland ons zien.

Meer over Doggerland op o.a. InfoNU.

Greta Thunberg Friday for Future klimaatsaking scholieren

I Am Greta – Maar wie is ze eigenlijk?

Greta Thunberg was een paar jaar regelmatig voorpaginanieuws. De jonge klimaatactiviste sprak de ‘groten der aarde’: Angela Merkel, Emmanuel Macron. Ze sprak de leiders van de EU en de wereld. Sommige van hen konden haar niet luchten: Trump probeerde haar te vernederen, net als Putin.

Maar ze ging onverdroten door. Ondanks haar beperking, die haar danig in de weg had gestaan om normaal te funcioneren. Ze werd als klein meisje op school veel gepest, had geen vrienden, raakte depressief vanwege het zien van een documentaire over het milieu, kreeg een ontwikkelingsstoornis (selectief mutisme) naast haar asperger.

Van een meisje dat elke vrijdag in haar eentje een ‘schoolstaking’ begon tot held van de jeugd die de politieke (wereld)leiders de maat neemt bij de VN en schoffeert. En alles vanaf het prille begin vastgelegd door regisseur Nathan Grossman. De documentaire was gisteravond te zien op de VPRO en bij toeval zag ik het en raakte geïnteresseerd in het verhaal achter Greta.

Indrukwekkend

Ik vond het ergens wel een indrukwekkende documentaire. Gaande de documentaire kreeg ik wel steeds meer medelijden met haar. En ook een paar ‘vraagtekens’.

De scenes op de boot, toen ze de oceaan overging om de VN toe te spreken, waren bijna hartverscheurend. Ze kon haar vaste routines niet meer uitvoeren en raakte duidelijk behoorlijk in de war. Voor een meisje met Asperger moet dit de ultieme kwelling zijn geweest. “Waarom deden haar ouders haar dit aan?”, vraag ik mij dan af.

Ook de situatie waarin ze volledig van slag raakte over de vraag hoe je een woord correct moest spellen en daarin zichtbaar ‘vastliep’ was zo’n moment. Haar vader deed er alles aan om haar er uit te helpen maar het lukte niet. Zijn argument ‘maar je leest het voor, dus niemand die ziet hoe je het geschreven hebt’ kreeg geen vat op haar. Je ziet vader even later moedeloos op de trap zitten, Greta ligt op bed. Helemaal gefrustreerd. Na een tijd pakt ze toch de laptop weer op: ze móet en zal het woord goed schrijven…

De documentaire vond ik uiteindelijk deprimerend. Niet eens zozeer vanwege het onderwerp dat Greta aan de kaak wil stellen, namelijk het klimaat, maar omdat het meisje zelf zo ongelukkig en door het leven gekweld overkwam. Ook al lacht ze regelmatig.

Het Parool vatte goed samen wat je ziet: “Van Greta Thunberg, de 17-jarige Zweedse klimaatactivist, is een held gemaakt. De documentaire I Am Greta laat zien dat het haar machteloos maakt, maar werkt net zo hard mee aan die heldenstatus. [..] Het probleem van de klimaatcrisis is het decor waarin een heel ander gevaar wordt blootgelegd: dat van de huidige beroemdheidscultuur.”

Tijdens het kijken vroeg ik mij zo, hardop, af “maar, hebben ze dan alles nagespeeld ofzo?”. Want alles, vanaf de eerste stakingsdagen, was gefilmd. Maar het bleek niet nagespeeld, integendeel.

Hoe kwam de film tot stand?

Greta’s over-grootvader, Svante Arrhenius, was een bekende man in Zweden. En hij was ook de eerste die het ‘broeikas-effect’ beschreef. Het is zelfs naar hem genoemd.

Arrhenius wordt gezien als de eerste wetenschapper die het zogenaamde Arrheniuseffect beschreef, een natuurlijke versterking van de opwarming door toenemende verdamping van water en koolstofdioxide (CO2) uit zee als gevolg van afname van de aardse albedo. Hij voorspelde dat een toename van CO2 in de atmosfeer een stijging van de temperatuur op aarde veroorzaakt. Volgens hem zou een verdubbeling van CO2 gecorreleerd zijn met een opwarming van 4 tot 6 graden, die voor 2/3e deel door waterdamp en voor 1/3e deel door CO2 veroorzaakt werd.

Ze zal dus niet geheel onbekend zijn geweest met CO2, broeikas etc. Haar ouders zijn welgesteld en bekend. Moeder is zangeres, vader is acteur. Ze zijn het prototype welgestelde Zweden.

Een meisje van 15, met zo’n achtergrond, gaat in haar eentje demonstreren en er is nagenoeg direct een regiseur die ‘toevallig’ haar gaat filmen. Voor een documentaire. Hoe toevallig is dat eigenlijk? Dat is toch raar, als je er over nadenkt? Van begin tot einde is haar activisme secuur vastgelegd.

Wat heet ‘toeval’?

Een beetje zoeken op Wikipedia geeft interessante informatie over wat er eigenlijk aan de hand is.

Greta Thunberg werd reeds op 20 augustus 2018, de eerste dag van haar protest, “ontdekt” door We Don’t Have Time, een Zweedse tech-start-up onder leiding van CEO Ingmar Rentzhog, een kennis van haar moeder Malena Ernman. [..]

Het bedrijf heeft een bestuursraad en een adviesraad, met daarin onder meer een vertegenwoordiger van meubelgigant IKEA. CEO van het bedrijf is Ingmar Rentzhog; Chief Operating Officer is David Olsson. In februari 2019 waren zij de enige twee met een salaris in het bedrijf.

Ingmar Rentzhog is tevens stichter en CEO van communicatieconsultant Laika, en leader in het Climate Reality Project van voormalig vicepresident Al Gore.

Geheel toevallig (zo gaat het officiële verhaal) wandelde deze PR-specialist op de éérste stakingsdag langs haar toen ze een schoolstaking hield. Maakte een foto van haar en plaatste de foto met tekst van haar flyer op het twitter-account van zijn onderneming. En op dezelfde dag, nagenoeg op hetzelfde moment, plaatste ook Greta deze op Twitter (news.com.au). Natuurlijk kan dat zo gebeurd zijn.

Maar, hoe kwam ze eigenlijk op het idee van de schoolstaking?

In een interview met Amy Goodman van Democracy Now! en later op haar Facebookpagina zei Thunberg dat het idee van een schoolstaking voor het eerst bij haar opkwam na de Schietpartij op Stoneman Douglas High School op 14 februari 2018, toen een aantal jongeren weigerde nog naar school te gaan. Kort nadat ze in mei 2018 een schrijfwedstrijd van Svenska Dagbladet had gewonnen, opperde Bo Thorén van de milieugroep Fossil Free Dalsland de mogelijkheid van een schoolstaking als actiemiddel. Greta vond dit een prima idee, maar kreeg weinig steun van andere leden van de milieugroep, en al evenmin van haar ouders. Toen besloot ze de staking op haar eentje te houden. (Wikipedia)

Zoals gezegd zou Rentzhog ‘toevallig’ langs haar zijn gewandeld. Maar andere bronnen weten te melden: “Rentzhog was informed by Bo Thoren about Greta’s first school strike one week before it happens.”

Verder is het inmiddels een bekend gegeven dat Rentzhog’s onderneming Greta’s afbeeldingen zou hebben uitgebuit en hebben haar ouders de banden met zijn bedrijf verbroken.

Windmolenpark Groningen

Kinderen gebruiken voor het hogere doel

Greta is niet het eerste meisje als gezicht van activisme tegen klimaatverandering. We zagen ook Severn Suzuki jaren geleden als kind-activist.

Ik kan het (nog) niet bewijzen maar alles wijst er op dat de documentaire vooraf gepland is. Net als de toevallige ontmoeting met de steenrijke ondernemer-activist Rentzhog dat was. Die haar vanaf het eerste moment gelanceerd heeft via onder andere social media.

Er gaan enorme bedragen om in het ‘klimaat-activisme’. De Duitse Luisa Neubauer, leidster van de Duitse “Schoolstakingen voor het klimaar”, is ambasadeur van “One”. Opgericht door o.a. Bono indertijd, en door de Gates Foundation financieel mogelijk gemaakt.

Ook Greta = business. Niet dat je haar daar over iets kunt aanwrijven maar alles wat ze doet kost klauwen met geld. Vader is haar full-time manager. Wie betaalt dat allemaal? Greta zegt dat ze het allemaal gratis en voor niets doet en haar ouders haar financieel ondersteunen.

De Toronto Sun vraagt echter volledig terecht: “But no one gets from New York to Montreal to Edmonton and on to Chile for free. Is it just her parents?” – dat is nagenoeg onmogelijk dat die dat allemaal hebben betaald. Ze heeft een eigen organisatie inmiddels. Een “stichting”. Prijzen die haar toegekend worden geeft ze weg aan andere activisten, zo stelt ze.

Maakbaar klimaat
Ik ben geen klimaatontkenner en ook geen aanhanger van samenzweringstheorieën. Wel geloof ik dat het klimaat niet door mensen ‘maakbaar’ is. Daarover is de geschiedenis helder. We hebben al heel veel wisselingen in het klimaat gehad over de afgelopen duizenden jaren. Alleen al het feit dat nu onder de permafrost allerlei dieren vandaan worden gehaald tonen dat aan. Maar ook een recent artikel over de bewoners van Noorwegen, het feit dat Groenland vroeger landbouwgebied was en ga zo maar door.

Er is te kust en te keur allerlei ‘samenzweringsmateriaal’ te vinden over dit onderwerp. Mijn conclusie is dat er wel degelijk mensen of organisaties achter haar zitten die haar niet alleen financieren maar ook uitbuiten. Dat kun je Greta niet kwalijk nemen. Haar ouders en de andere volwassenen om haar heen wél. Die zouden dit moeten doorzien. Als ze er al niet aan meewerken.

Industriëlen voeren oorlog over de rug van kinderen en activisten
Ze is een pion in een spel. Net als alle andere kinderen, wereldwijd, die aan het ‘klimaatstaken’ waren. De ‘groene’ ondernemingen, die uit zijn op grote contracten voor windmolens, “verduurzamingsprojecten”, enzovoorts willen cashen. Milieu is, in mijn ogen, een verdienmodel geworden. Linkse activisten en kinderen zijn hierin niet meer dan de schaakstukken.

Ik heb een hekel aan Putin. Maar misschien had hij toch wel gelijk en is ze een ‘onwetend kind’. Die niet in de gaten heeft dat er een strijd gaande is tussen de oude, fossiele, energie-industrie (waar Rusland veel geld aan verdiend) en de nieuwe, ‘groene’, industrie.

Ik ben bang dat over een paar jaar Greta is “vergeten”. Ze is dan geen kind meer en niet meer interessant om als boegbeeld te dienen. De kinderen die nu aan de schoolstakingen meegedaan hebben inmiddels zelf niet bepaald klimaatneutraal dagelijks met de auto naar kantoor gaan en in de rat-race terecht zijn gekomen; consumeren, meer, meer en meer.

anonymous_the_noord_nieuwland_in_table_bay_1762_VOCTerug naar de 17e eeuw dan maar?
Nog één detail uit de documentaire. Greta hield van bananen zo te zien. Het toeval wil dat Vrouw en ik recent een gesprek hadden over de plannen om landbouwgrond van boeren af te pakken en daar natuurgebied van te maken. Stemmen die opgaan dat Nederland ‘zelfvoorzienend’ moet worden. De linkse partijen roepen het regelmatig: consuminderen, stoppen met al die import.

Ik ben benieuwd hoe we dan nog aan (om maar wat te noemen) een banaantje, mango, manderijnen, sinaasappels, koffie, thee, pinda’s, soja en allerlei andere producten moeten gaan komen?

Geen import en wereldhandel meer? Alleen nog maar zelfvoorzienend? Uitsluitend energie van zon en wind? Dan zijn we terug in de 17e eeuw. Ik zie het nog niet zo snel gebeuren dat we met zeilboten de wereldzee weer gaan bevaren om met een aan scheurbuik stervende bemanning specerijen uit ‘de oost’ te halen.. laat staan bananen.

 

Rudy's Krabbels | co2 4767388 1280

FactCheck: Klimaatontkenning uit 1868?

Op Facebook al een paar keer voorbij zien komen: een krantenknipsel uit 1868 dat een overzicht geeft van grote  klimaatveranderingen over een periode van ruim 1.000 jaar. Wat is de waarde van zo’n knipsel? Is het wel echt? Ik bedoel, je kan zó veel tegenwoordig makkelijk namaken op een computer.

Rudy's Krabbels | Klimaatverandering Heldersche en Nieuwedieper Courant 9 augustus 1868 pagina 1Ik ging recent een kleine speurtocht doen naar het knipsel. Was het écht uit een (oude) krant? Of een handige namaak? Het knipsel werd door veel mensen namelijk gedeeld, echter zonder bronvermelding. En dat maakte het in mijn ogen enigzins verdacht.

Na wat zoeken vond ik het originele bericht. (spiegeltje).

Het bericht hiernaast is dus echt. Ik had de resultaten opgeslagen en dacht: “tja, en nu?”. Daarom heb ik besloten mijn “bevindingen” hier te plaatsen. Want, waarom schreef men daar over in 1868, was er toen ook een ‘klimaatprobleem’? Jazeker! Er was een hele goede aanleiding er over te schrijven:

De 19e eeuw kende een paar opmerkelijk hete en droge zomers, zoals 1857 en 1868. Koning Willem III sprak in zijn troonrede op 21 september 1857 over een buitengewoon langdurige droogte, voorafgegaan door een koud voorjaar die niet zonder nadelige invloed was voor de gewassen. Ook in 1868, toevallig 150 jaar geleden dus, was er in een deel van het land een groot gebrek aan water. In augustus 1868 waren volgens kranten in die tijd de druiven in ons land in augustus al rijp om geplukt te worden. (bron).

Er waren dus ook in het verleden perioden van extreme droogte, zoals het artikel laat zien, en zaken als overstromingen en grote bosbranden.

Het artikel had een duidelijk doel: de mensen gerust te stellen. Immers, het was inderdaad ongekend warm toen maar: “dit is niet uniek” was de boodschap.

Druivenoogst!

Uit het citaat hier boven nogmaals:

In augustus 1868 waren volgens kranten in die tijd de druiven in ons land in augustus al rijp om geplukt te worden“.

In Nederland is er eeuwenlang wijn verbouwd. Tegenwoordig ook weer mondjesmaat en experimenteel, maar dat toont op zijn minst aan dat het hier stukken warmer was dan nu het geval is.

In de Middeleeuwen heerste er een warmere klimaatperiode in onze streken en was er in heel Nederland druiventeelt. Aan het eind van de Middeleeuwen, rond 1500, kwam een ommekeer. Bier werd een concurrent van wijn. Men had ontdekt dat door toevoeging van hop de houdbaarheid van bier langer was. Bovendien werd vanaf 1590 het klimaat kouder, waardoor druiventeelt lastiger werd. Daarbij kwamen ook nog eens de vernielingen tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Wat overbleef was nog maar 10% van de wijnbouw. Napoleon Bonaparte deelde in de achttiende eeuw de genadeklap uit voor de Nederlandse wijnbouw. Om de Franse boeren te beschermen, legde hij een stevige accijns op de Nederlandse druiventeelt die daardoor nagenoeg verdween.  (infonu.nl)

Het was toendertijd dus veel warmer dan nu. En dat er nu, op beperkte schaal, in Nederland weer wijn verbouwd kan worden is niet te danken aan het feit dat het hier een beetje warmer is geworden. We lezen: “de samenloop van opwarming van de aarde en de verbeterde mogelijkheden voor de wijnbouw zijn louter toeval”. De belangrijkste reden dat het nu wel kan, ondanks dat je voor wijnbouw eigenlijk een hogere gemiddelde jaartemperatuur nodig hebt dan er in Nederland (nog steeds niet) is, is deze: veredeling en betere bestrijdingsmiddelen.

Voor wie echt in de temperatuurontwikkelingen wil duiken over de afgelopen jaren (vanaf begin 1700) is dit een hele leuke site: https://www.wintergek.nl/data/lijst-gemiddelde-temperatuur-nederland.

Uit die statistieken kun je zien dat de gemiddelde temperatuur gestegen is. Maar zoals je ook kunt zien, en hierboven lezen, is dat niet uitzonderlijk. Er zijn zelfs perioden geweest waarin het over een véél langere periode véél warmer was!

Klimaatontkenning?

Ga ik nu ontkennen dat de aarde als geheel opwarmt? Nee, absoluut niet. Er zijn duidelijk signalen dát dit zo is. Maar anderzijds is het ook “de loop der wereld”, om het maar eens zo te zeggen. Net als in 1868 en 1857 toen mensen dachten dat het helemaal mis ging en zelfs de Koning er aandacht aan moest besteden, en ook vele malen daarvoor, zijn er nu ook mensen die in paniek lijken te zijn.

Het klimaat is door ons, als mensen, in mijn ogen niet zomaar even te reguleren. En paniek is naar mijn oordeel wel het laatste dat een oplossing biedt. Helaas lijken veel maatregelen wel door paniek (of politiek scoren) ingegeven te zijn.

Wel geloof ik dat we zeker beter om kunnen gaan met de wereld om ons heen en we onszelf en de aarde de vernieling injagen als we maar door blijven gaan met bijvoorbeeld vervuiling. Als je de cijfers ziet, is ontkennen van de feiten niet mogelijk.